Το τέλος της παλιάς τάξης; Πόλεμος στην Ουκρανία

Ένα νέο κεφάλαιο στις διεθνείς σχέσεις ανοίγει στην Ουκρανία. Η ιστορική περίοδος που ακολούθησε την πτώση του τείχους του Βερολίνου τελείωσε κάτω από τον ήχο των Ρωσικών βομβαρδισμών

Νήμα

Feb 25

Έχουν περάσει λίγο παραπάνω από 24 ώρες από τη στιγμή που οι Ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις εξαπέλυσαν γενικευμένη επίθεση κατά της Ουκρανίας και τα τελευταία ανακοινωθέντα λένε πως βρίσκονται ήδη στο Κίεβο.

Oleksiy Sorokin @mrsorokaa

President, his Chief of Staff, the Prime Minister, head of the Servant of the People are all in Kyiv. 

We will win! 🇺🇦🇺🇦🇺🇦

Προ ωρών διεξήχθη αντιπολεμική διαδήλωση στη Ρωσική Πρεσβεία στην Αθήνα και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, ενώ συγκινητική έχει υπάρξει από χθες η αντίδραση των κατοίκων της Μόσχας και άλλων ρωσικών πόλεων όπου διεξήχθησαν μαζικές αντιπολεμικές συγκεντρώσεις.

Alejandro Alvarez @aletweetsnews

Protests are erupting in several Russian cities tonight against Putin's large-scale invasion of Ukraine, along with attempts from police to forcibly suppress them. Here's his hometown of St. Petersburg. I'll be threading videos below as I find them.

Παρακολουθήστε: Live: Πόλεμος στην Ουκρανία – Δεύτερη ημέρα της ρωσικής εισβολής | Η Καθημερινή
Ροή ειδήσεων από το εναλλακτικό Ρωσικό site Meduza.io
Διαβάστε: Ordinary Russians Don’t Want This War | The Jacobin

Έχουν ήδη γραφτεί και αναλυθεί περίπου όλες οι πτυχές αυτού του πολέμου, οπότε σε αυτή την έκτακτη ανασκόπηση, ανατρέχουμε στις σημαντικότερες στιγμές, παραθέτουμε μερικές από τις σημαντικότερες αναλύσεις και φωτίζουμε πλευρές των επιπτώσεων που περιμένουμε να συζητηθούν τις επόμενες ημέρες.

Ένα χρονικό της κλιμάκωσης της κρίσης

Η αναδρομή στο πώς φτάσαμε σήμερα στην Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία θα μπορούσε να ξεκινά από το 1917, το 1954, το 1991, το 2004, ή το 2014. Αλλά θα αρχίσουμε από το 2021.

Ο Πρόεδρος Βολόντιμιρ Ζελένσκι, ένας κωμικός που υποδυόταν τον Πρόεδρο της Ουκρανίας σε μια δημοφιλή σατιρική εκπομπή της τηλεόρασης, εξελέγη τον Απρίλιο του 2019 με ποσοστό 73%, μια καταφανής ψήφος διαμαρτυρίας των Ουκρανών εναντίον της διαφθοράς στη χώρα και κατά όλου του πολιτικού προσωπικού που αναδύθηκε από τις διαδηλώσεις του Μαϊντάν το 2014.

Ανάμεσα στα όσα είχε υποσχεθεί ήταν η επίλυση του θέματος του τμήματος των ανατολικών επαρχιών της χώρας (των αυτοανακηρυχθεισών “Λαϊκών Δημοκρατιών” του Ντονμπάς), την αναδιαπραγμάτευση των συμφωνιών ειρήνευσης του Μινσκ, δημοψήφισμα για την ένταξη στο ΝΑΤΟ, και την πάταξη της διαφθοράς των ολιγαρχών. Από την αρχή, υπό τις κατηγορίες της αντιπολίτευσης για φιλορωσισμό, έκανε μια στροφή στην ρητορική του υιοθετώντας μια πιο σκληρή στάση προς τη Μόσχα. Τον Σεπτέμβριο του 2020, υπέγραψε την νέα - σκληρή προς τη Ρωσία - στρατηγική εθνικής ασφαλείας της Ουκρανίας, παρότι η καθυστέρηση της υπογραφής της ερμηνεύτηκε ως αμφιταλάντευση του ίδιου του Ζελένσκι.

Μέσα σε ένα χρόνο, και παρά τις αρχικές του επιτυχίες, όπως η επίτευξη εκεχειρίας στο Ντονμπάς, η δημοφιλία του άρχισε να μειώνεται αισθητά εξαιτίας της πανδημίας, των υποχωρήσεών του απέναντι στη διαφθορά των ολιγαρχών και την αντίδραση των εθνικιστών που αντιτίθεντο σε κάθε επαναδιαπραγμάτευση των Συμφωνιών του Μινσκ.

Διαβάστε: Russia’s Ukraine manoeuvres are a response, not a provocation | Al Jazeera

Από τα τέλη του 2020, το κόμμα του εμφανιζόταν δεύτερο πίσω από το φιλορωσικό κόμμα Πλατφόρμα Αντιπολίτευσης - Για τη Ζωή, του ολιγάρχη Βίκτορ Μέντβεντσουκ, προσωπικού φίλου του Πούτιν, όμως ο ίδιος παρέμεινε πρώτος στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων. Μετά την εκλογή Μπάιντεν, ο Ζελένσκι άρχισε να ανεβάζει αισθητά τους τόνους.

Από τον Ιανουάριο του 2021 ξεκίνησε η εφαρμογή ενός νόμου για υποχρεωτική χρήση της Ουκρανικής γλώσσας σε δημόσιους χώρους και υπηρεσίες που είχε ψηφίσει ο προκάτοχός του Πέτρο Ποροσένκο. Παρά τις προεκλογικές του εξαγγελίες (ο ίδιος είναι Ρωσόφωνος), ο Ζελένσκι στήριξε τελικά την εφαρμογή αυτών των νόμων. Τον Φεβρουάριο ο Ζελένσκι έκλεισε τρία αντιπολιτευόμενα κανάλια ως φιλορωσικά, ενώ άσκησε δίωξη στον Μέντβεντσουκ.

Χειρότερα ακόμα, από την Ρωσική σκοπιά, ο Ζελένσκι βγήκε στις αρχές του Φεβρουαρίου και δήλωσε σε συνέντευξή του στο αμερικανικό Axios πως η Ουκρανία είναι έτοιμη για άμεση προσχώρηση στο ΝΑΤΟ, κάτι που επιβεβαίωσε άρθρο του Υπ. Εξ. της Ουκρανίας στο Atlantic Council με τίτλο “Γιατί δεν είναι ακόμα η Ουκρανία στο ΝΑΤΟ”. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ποροσένκο είχε κληρονομήσει άλλη μια “βόμβα” στην κυβέρνηση Ζελένσκι: έβαλε στο σύνταγμα της χώρας την υποχρέωση της Ουκρανίας να εντείνει τις προσπάθειές της να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ.

Η Ουκρανική κυβέρνηση πάντως από τη σκοπιά της θεωρούσε πως έχει λαϊκή εντολή να ενισχύσει την ασφάλεια της χώρας, απέναντι σε αυτό που ένα πλειοψηφικό πλέον κομμάτι των Ουκρανών ψηφοφόρων θεωρούν Ρωσική απειλή. Και η οποία πλέον, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, είναι όλο και περισσότερο πλειοψηφική. Το αν θα μπορούσε να μπει άμεσα, ή και ποτέ η Ουκρανία στο ΝΑΤΟ (ή στην ΕΕ που ήταν ο άλλος στόχος της) είναι βέβαια ένα άλλο ζήτημα.

Η Ρωσική αντίδραση και ο αμερικανικός παράγοντας

Η αντίδραση της Ρωσίας ήταν η μαζική συγκέντρωση στρατευμάτων στα σύνορα με την Ουκρανία από τον Μάρτιο ήδη, η πρώτη ένδειξη πως η Ρωσία έχει πάρει πολύ σοβαρά όλες τις εξελίξεις και ιδίως την νατοϊκή έμφαση του Ζελένσκι, αλλά και την φίμωση και την δίωξη των φιλορώσων στην χώρα. Παράλληλα, οι συγκρούσεις στις αποσχισθείσες περιοχές του Ντομπάς ξανάρχισαν σφοδρότερες.

Η αλλαγή στάσης του Ζελένσκι, ο οποίος είχε βγει με σημαντική υποστήριξη των Ρωσόφωνων στον Ουκρανικό Νότο, σχετίζεται άμεσα όμως και με την αλλαγή στον Λευκό Οίκο. Η νέα κυβέρνηση στην Ουάσινγκτον ενθάρρυνε την σκλήρυνση της στάσης της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία.

Ενδεικτικό του ποιοι επικράτησαν στην κυβέρνηση Μπάιντεν ήταν ο πόλεμος που δέχθηκε ο Matthew Rojansky, υποστηρικτής της ύφεσης των σχέσεων με τη Ρωσία και της μη-επέκτασης του ΝΑΤΟ ανατολικά, όταν συζητήθηκε - και απορρίφθηκε - η τοποθέτησή του στην θέση του υπεύθυνου για Ρωσικά θέματα στο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας.

Ήταν σαφές πως οι ιέρακες έχουν το πάνω χέρι στην κυβέρνηση Μπάιντεν. Η ήττα των υποστηριζόμενων από την Μόσχα, Αρμενίων από τους Αζέρους στα τέλη του 2020, μεταφράστηκε από το Atlantic Council σαν απόδειξη της ευαλωτότητας της Ρωσίας.

Η πορεία προς την φίμωση της αντιπολίτευσης συνεχίστηκε. Τον Αύγουστο του 2021 έκλεισε ως Ρωσόφιλο το αντιπολιτευόμενο ενημερωτικό διαδικτυακό περιοδικό strana.ua, ένα από τα σοβαρά ενημερωτικά σάιτ της Ουκρανίας. Τον Μάιο είχε τεθεί σε κατ’ οίκον περιορισμό ο Μέντβεντσουκ. Παράλληλα, η συμμετοχή της Ουκρανίας σε κοινές ασκήσεις με το ΝΑΤΟ τον Σπετέμβριο είναι σίγουρο πως θορύβησε την Μόσχα.

Από τον Νοέμβριο και μετά τα καμπανάκια της επερχόμενης σύγκρουσης ηχούσαν εντονότερα. Η νέα συγκέντρωση Ρωσικών στρατευμάτων στα σύνορα με την Ουκρανία αυτή τη φορά από τον Οκτώβριο, σήμανε συναγερμό στο ΝΑΤΟ και οι ΗΠΑ άρχισαν να προειδοποιούν από τότε για επικείμενη εισβολή των Ρώσων, έχοντας καταστήσει σαφές πως δεν επρόκειτο να παρέμβουν στρατιωτικά. Την κλιμάκωση και το θέατρο της εισβολής - μη εισβολής την ζήσαμε, όπως και την στρατιωτική της κατάληξη.

Το τελικό κερασάκι ήταν η δήλωση του Ζελένσκι στο Μόναχο στις 10 Φεβρουαρίου η οποία υπενόησε πως η Ουκρανία σκέφτεται να αναθεωρήσει την στάση της ως προς την κατοχή πυρηνικών όπλων.

Διαβάστε: Το χρονικό της κλιμάκωσης της έντασης από την 1η Φεβρουαρίου στο σχετικό αφιέρωμα μας | Το Νήμα

Οι επιπτώσεις της επέμβασης στην Ουκρανία

Την περασμένη εβδομάδα γράψαμε ότι είναι συγκλονιστική η ευθύτητα των Ρωσικών δηλώσεων και ότι ο Πούτιν φαίνεται να εννοεί αυτά που λέει. Όλοι κατανοούν τα προβλήματα ασφαλείας που έθετε για τη Ρωσία η συνεχής επέκταση του ΝΑΤΟ ανατολικά, όμως η αντίδραση (που είχε εντέλει προαναγγελθεί) αποτελεί την έναρξη μυρίων κακών για τον κόσμο, πολύ πέραν των συνόρων της Ουκρανίας.

Jennifer Griffin @JenGriffinFNC

In apparent warning to the United States and NATO, Putin says in televised speech announcing war: “A couple of words for those who would be tempted to intervene. Russia will respond immediately and you will have consequences that you never have had before in your history.”

Ο πόλεμος στην Ουκρανία αλλάζει κεφάλαιο στην Ευρωπαϊκή ιστορία, καθώς μετασχηματίζει το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό τοπίο προς επικίνδυνη κατεύθυνση. Η Ρωσία βρίσκεται αποκομμένη από τη Δύση, η Ουκρανία είναι υπό διάλυση και η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο της πυρηνικής απειλής, να υποστεί ένταση των πολιτικών ασφαλείας (με τον περιορισμό των δικαιωμάτων που αυτή ενέχει) και την ενεργειακή φτώχεια που χτυπάει ήδη την πόρτα των καταναλωτών ανά την ήπειρο.

Διαβάστε την συνέχεια στο tinakanoume