Η σφαγή του Διστόμου

«Στο πλαίσιο εκκαθαριστικών επιχειρήσεων εκείνο το φοβερό πρωινό της 10ης Ιουνίου 1944, μια φάλαγγα επτά αυτοκινήτων με Γερμανούς στρατιώτες ξεκίνησε από τη Λιβαδειά με κατεύθυνση προς το Δίστομο. Από τον Καρακόλιθο και μετά σκορπούν τον θάνατο. Σκοτώνουν πέντε και συλλαμβάνουν ως ομήρους 12 αγρότες, ενώ θέριζαν.

Στη διασταύρωση Διστόμου - Αράχοβας συναντιούνται με άλλα 60 αυτοκίνητα γεμάτα Γερμανούς στρατιώτες που έρχονταν από την Αμφισσα. Μπαίνουν στο Δίστομο. Οι κάτοικοι είναι ανυποψίαστοι, βλέποντας όμως τους ομήρους ανησυχούν. Η φάλαγγα ήταν πρωτόφαντα μεγάλη. Στη συνέχεια τοποθετούνται στα υψώματα γύρω από το χωριό φυλάκια για έλεγχο και εκφοβισμό, ενώ ανακοινώνουν ότι όποιος δεν κλειστεί στο σπίτι του και φύγει θα θεωρηθεί αντάρτης και θα εκτελείται επιτόπου.

Οι γερμανικές δυνάμεις συγκεντρώνουν πληροφορίες ότι στο κοντινό Στείρι κινούνται αντάρτες, και ένα τμήμα της αυτοκινητοπομπής κατευθύνεται εκεί. Λίγο πριν από το Στείρι πέφτουν σε ενέδρα των ανταρτών. Ύστερα από σχετικά σύντομη μάχη με ακαθόριστες απώλειες εκατέρωθεν, η πομπή επιστρέφει στο Δίστομο, όπου εκπνέει ο βαθμοφόρος Τεό. Εξαλλος ο επικεφαλής λοχαγός Λάουτενμπαχ, δίνει εντολή για επιχείρηση αντιποίνων. Κι εδώ αρχίζει η τραγωδία του Διστόμου. ...

Οσοι κάτοικοι δεν κατάφεραν να διαφύγουν νωρίτερα από το Διάσκελο, τη μόνη αφύλακτη διάβαση, κλείνονται έντρομοι στα σπίτια τους.

Τους έρημους δρόμους του χωριού διατρέχουν εξαγριωμένοι στρατιώτες με εφ' όπλου λόγχη. Μπαίνουν στα σπίτια, σκοτώνουν, καίνε, σφάζουν ό,τι βρίσκουν στο διάβα τους. Γέροι, γριές, γυναίκες ακόμα και βρέφη λίγων ημερών πέρασαν από τον ίδιο τρομακτικό γολγοθά. Ο,τι ζωντανό εξολοθρεύεται». (Στάθης Σταθάς)

Η σφαγή στο δίστομο έρχεται 4 μέρες μετά την απόβαση στην Νορμανδία κι ενώ οι γερμανικές δυνάμεις χάνουν τον πόλεμο στο ανατολικό μέτωπο. 

Οι Γερμανοί έχουν άμεση ανάγκη από στρατιωτικές δυνάμεις, εφόδια και βιομηχανικά υλικά, τμήμα των οποίων προμηθεύονται από την Ελλάδα. Όμως την ίδια στιγμή, εξαιτίας της αντίστασης, οι Γερμανοί φοβούνται να αποσύρουν μεγαλύτερες δυνάμεις από το ελληνικό έδαφος. 

Το ολοκαύτωμα στο Δίστομο φανερώνει το γερμανικό σχέδιο: εκτός από την κατατρομοκράτηση, σκοπός του ήταν να χρησιμοποιηθούν τα αντίποινα ώστε να στρέψουν τμήμα του εγχώριου κατεχόμενου πληθυσμού εναντίον της αντίστασης. 

Μάλιστα η σφαγή ήρθε σε μια στιγμή που το Γενικό Αρχηγείο του ΕΛΑΣ, καλύτερα οργανωμένο από ποτέ, είχε εγκαινιάσει πολιτική αποφυγής των άσκοπων ενεργειών.

Ζητούσε πλέον σχέδιο δράσης από τα επιμέρους τμήματά του, απαιτούσε να εγκρίνονται οι ενέργειες από το ίδιο και να μην γίνονται κοντά σε κατοικημένες περιοχές. 

Αυτή ακριβώς η εξέλιξη εξηγεί απόλυτα και τον τρόπο με τον οποίο εκτυλίχθηκε η σφαγή του Διστόμου : οι Γερμανοί αναζητούσαν ενα πρόσχημα για να εδραιώσουν την εντύπωση ότι την ευθύνη για τα αντίποινα είχε η αντίσταση. Όμως, ήξεραν ότι οι μόνες περιπτώσεις που οι μαχητές του ΕΛΑΣ δεν περίμεναν ρητές εντολές από το Αρχηγείο ήταν όταν επρόκειτο να απελευθερώσουν πολίτες που μεταφέρονταν για εκτέλεση. 

Για αυτό έκαναν τα πάντα για να παγιδεύσουν τους αντάρτες. Τα πρώτα 2 προπορευόμενα σε μεγάλη απόσταση αυτοκίνητα της φάλαγγας ήταν επιτάγμενα " ελληνικά οχήματα " με έλληνες οδηγούς και γεμάτα στρατιώτες μεταμφιεσμένους σε μαυραγορίτες και φυλακισμένους. Μάλιστα, για να καταστεί πιο αληθοφανής η επιχείρηση η αφετηρία ήταν οι φυλακές της Λειβαδιάς. 

Προκειμένου δε να διασφαλίσουν ότι θα παρέσυραν τους αντάρτες, συλλάμβαναν και εκτελούσαν ή επιβίβαζαν δια της βίας στα φορτηγά και όσους βρήκαν στα χωράφια. Ενώθηκαν δε με μια άλλη φάλαγγα που προερχόταν από την Άμφισσα και συνέχιζαν τις προκλήσεις, λεηλατώντας σπίτια στο Δίστομο. Δεδομένου ότι δεν παρενοχλήθηκαν μέσα στην πόλη, αναζήτησαν τους αντάρτες εκτός του Διστόμου και τελικά δέχτηκαν επίθεση από αυτούς, αφού οι τελευταίοι τήρησαν την εντολή της απόστασης από κατοικημένες περιοχές. 

Ωστόσο, οι Γερμανοί, έχοντας προσχεδιάσει τη σφαγή επέστρεψαν στο Δίστομο, κατασφάζοντας τον πληθυσμό του.

Η σφαγή στο Δίστομο ήταν, επίσης, και μια μορφή τιμωρίας αφού ο πληθυσμός της περιοχής δεν δέχτηκε τα Τάγματα Ασφαλείας. Γιατί σε όλη τη Στερεά συγκροτήθηκαν μόνο ένα τάγμα στη Χαλκίδα και ένα στο Αγρίνιο, αφού δεν πραγματοποιήθηκε καμία εθελοντική κατάταξη. Το στοιχείο της εκδίκησης φαίνεται και από τη μορφή που πήρε η σφαγή : δεν ήταν η μεγαλύτερη σφαγή αμάχων στην Ελλάδα, όπως ήταν για παράδειγμα τα Καλάβρυτα, ήταν όμως η πιο ειδεχθής.

228 σφαγιασθέντες εκ των οποίων 117 γυναίκες και 53 μικρά παιδιά. 

"Εδώ πονά η σιωπή, πονάει κι η πέτρα κάθε δρόμου. Κι απ' τη θυσία κι απ' τη σκληρότητα του ανθρώπου " ...έγραψε για αυτόν τον τόπο ο Γιάννης Ρίτσος. 

* πηγή : Μιχάλης Λυμπεράτος. 

* Αργύρης Σφουντούρης διασωθείς της σφαγής, έχασε 30 συγγενείς στις 10 Ιουνίου 1944.

Επιμέλεια: Καλή Σφέτσου

ΠΗΓΗ: kali sfetsou