Μικρά πυρηνικά: Θα έπαιζε και πότε ο Πούτιν αυτό το χαρτί;

 

Γράφει ο Ευθύμιος Τσιλιόπουλος

Την 9η Αυγούστου 1945 χρησιμοποιήθηκε για δεύτερη και τελευταία (μέχρι τώρα) φορά ατομικό όπλο, εναντίον της πόλης Ναγκασάκι. Το δραματικό τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου άνοιξε ένα νέο –πολύ πιο δυνάμει καταστροφικό– κεφάλαιο στην διεξαγωγή του πολέμου. Έκτοτε η ανθρωπότητα έμαθε να ζει με την αποκαλούμενη “ισορροπία του τρόμου” και της “αμοιβαίας καταστροφής”, εξελίσσοντας τα ατομικά όπλα σε πυρηνικά, κατασκευάζοντας τα λεγόμενα μικρά πυρηνικά, δημιουργώντας όλο και περισσότερα συστήματα μεταφοράς του πυρηνικού οπλοστασίου και προσπαθώντας (όχι και τόσο αποτελεσματικά) να δημιουργήσει αντίμετρα.

Οι συμφωνίες ΗΠΑ-ΕΣΣΔ για τον περιορισμό των πυρηνικών όπλων προέκυψαν από το γεγονός ότι οι υπερδυνάμεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με το φάσμα του ολέθρου, ενώ και άλλοι παίκτες είχαν μπει στο πυρηνικό “κλαμπ”. Μετά την Βρετανία και την Γαλλία, ακολούθησαν Ισραήλ, Ινδία, Πακιστάν και Βόρεια Κορέα, ενώ προς την ίδια κατεύθυνση περπάτησαν το Ιράν και ίσως η Νότια Αφρική.

Η πτώση των καθεστώτων του λεγόμενου Υπαρκτού Σοσιαλισμού την τελευταία δεκαετία του 20ου αιώνα έδωσε φρούδες ελπίδες ότι κατά κάποιο τρόπο ο πυρηνικός εφιάλτης θα γινόταν παρελθόν. Κάποιοι, μάλιστα, πρόβλεψαν και το “τέλος της ιστορίας” (Φουκουγιάμα), δηλαδή το τέλος των συρράξεων. Οι πόλεμοι κατά της τρομοκρατίας δεν προμήνυαν επιστροφή στο φάσμα του πυρηνικού τρόμου.

Ο Πούτιν έβαλε στο τραπέζι το χαρτί των την περασμένη εβδομάδα, όταν προειδοποίησε ότι όποιος στραφεί στρατιωτικά εναντίον της Ρωσίας θα δει συνέπειες «που δεν έχετε δει ποτέ στην ιστορία σας». Αυτά τα λόγια ερμηνεύτηκαν ως απειλή για χρήση πυρηνικών όπλων. Η προειδοποίηση έγινε σαφέστερη την περασμένη Κυριακή όταν διέταξε τον Ρώσο υπουργό Άμυνας και τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου να θέσουν τις δυνάμεις πυρηνικής αποτροπής σε «ειδικό καθεστώς μάχης».

Στο τραπέζι τα μικρά πυρηνικά;

Αν και η απειλή ήταν αρκετά σαφής, η φρασεολογία έχει μπερδέψει αναλυτές και υπουργεία Άμυνας, που δεν αναγνώρισαν (δημόσια τουλάχιστον) τί συγκεκριμένα σημαίνει “ειδικό καθεστώς μάχης”. Σε γενικές γραμμές, όμως, έγινε κατανοητό ότι η απειλή είχε κλιμακωθεί κατά ένα βαθμό, αλλά παρέμενε σε χαμηλό επίπεδο. Αν και οι αναθεωρητές συνθηκών στην εποχή μας δεν σπανίζουν και εμείς συνορεύουμε με έναν διαβόητο, ο αναθεωρητισμός του Πούτιν θέτει τα πράγματα σε άλλο επίπεδο.

Στον Πούτιν καταλογίζουν οι Δυτικοί ότι έσπασε ταμπού, προκαλώντας πόλεμο στην Ευρώπη. Η αλήθεια είναι, ωστόσο, ότι έχει προηγηθεί η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και η στρατιωτική επέμβαση του ΝΑΤΟ εναντίον της Σερβίας, που οδήγησε στην απόσχιση του Κοσσυφοπεδίου και στην αναγνώρισή του ως ανεξάρτητο κράτος. Στην Ουκρανία είχαμε συγκρούσεις και το 2014-15 με την προσάρτηση της Κριμαίας και την απόοσχιση του Λουχάνσκ και του Ντονέτσκ, αλλά εκείνες ήταν περιορισμένες και είχαν προκληθεί από τις τότε εθνικιστικές παρεκτροπές του ουκρανικού πολιτικού συστήματος το οποίο μετά την “εξέγερση” του Μαϊντάν είχε στραφεί κατά της μεγάλης ρωσικής κοινότητας.

Είναι τώρα ο Ρώσος ηγέτης έτοιμος να σπάσει το ταμπού της χρήσης πυρηνικών; Η Ουκρανή πρεσβευτής στις ΗΠΑ, Οξάνα Μαρκάροβα, είπε σε δημοσιογράφους μετά από συνάντηση με μέλη του Κογκρέσου ότι οι Ρώσοι χρησιμοποίησαν θερμοβαρικά όπλα. Η ουκρανική πλευρά, μάλιστα, επικαλείται τη χρήση θερμοβαρικών σαν ένδειξη ότι ο Πούτιν είναι έτοιμος να χρησιμοποιήσει πυρηνικά. Η αλήθεια είναι, όμως, ότι θερμοβαρικά έχουν χρησιμοποιήσει εδώ και πολλά χρόνια αρκετές χώρες, μη εξαιρουμένων των ΗΠΑ και της Ρωσίας.

Χρήση θερμοβαρικών

Έχουν κυκλοφορήσει εικόνες και βίντεο που δείχνουν εκτοξευτές θερμοβαρικών πυραύλων βραχέος βεληνεκούς TOS στο ουκρανικό μέτωπο, αλλά η φημολογούμενη επίθεση υποτίθεται ότι έγινε με τη “μητέρα όλων των βομβών”. Ο δήμαρχος της Οκτρίκα στην περιφέρεια Σούμι της Ουκρανίας καταγγέλλει ότι οι ρωσικές δυνάμεις έριξαν θερμοβαρική βόμβα, αλλά δεν υπάρχει προς το παρόν τουλάχιστον απόδειξη.

Εκτοξευτής θερμοβαρικών ρουκετών TOS-1A έξω από το Χάρκοβο

Τα θερμοβαρικά όπλα, αποτελούνται κυρίως από αναφλέξιμη ύλη που εκρήγνυνται σε δύο χρόνους. Η πρώτη έκρηξη δημιουργεί ένα νεφέλωμα από την καύσιμη ύλη το οποίο καταλαμβάνει τον μέγιστο δυνατό χώρο. Η δεύτερη έκρηξη αναφλέγει αυτό το νεφέλωμα. Έτσι απορροφάται το οξυγόνο από τον περιβάλλοντα χώρο, ακόμη και από τους πνεύμονες των γύρω ζώντων οργανισμών και δημιουργείται μια έκρηξη υψηλής θερμοκρασίας, που παράγει ένα κύμα πολύ μεγαλύτερης χρονικής διάρκειας από αυτό ενός συμβατικού εκρηκτικού και είναι ικανό να εξαερώσει ακόμη και ανθρώπινα σώματα.

Άλλο, όμως, θερμοβαρική βόμβα κι άλλο έστω και τα λεγόμενα μικρά πυρηνικά. Ακόμα κι αυτά είναι μία ποιοτικά άλλη κατηγορία. Η Ρωσία, σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία, διαθέτει 5.400 μη στρατηγικά, δηλαδή μικρά πυρηνικά (για χρήση τακτική ή θεάτρου επιχειρήσεων), 2.000 από τα οποία βρίσκονται σε ετοιμότητα μάχης, σύμφωνα με έκθεση του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ (2018).

Εξισορρόπηση συμβατικής υπεροχής

Η Ρωσία βρίσκεται τώρα στην θέση που βρισκόταν η Δύση από τις πρώτες μέρες του Ψυχρού Πολέμου. Τα πυρηνικά όπλα προσφέρουν ένα οικονομικό μέσο αντιστάθμισης ενός αντιπάλου που έχει συμβατική υπεροχή. Τώρα, η Ρωσία αντιμετωπίζει μια Αμερική με όπλα ακριβείας και ικανότατους βραχίονες συλλογής πληροφοριών που θα μπορούσε να υποσκελίσει τον ρωσικό στρατό.

Διάφοροι Ρώσοι αναλυτές κατέληξαν αργότερα στο συμπέρασμα ότι στη γεωστρατηγική κατάσταση που αναπτύχθηκε μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, η μαζική μείωση και καταστροφή των τακτικών πυρηνικών όπλων ήταν λάθος. Κι αυτό, επειδή τα μικρά πυρηνικά μπορούν να χρησιμεύσουν ως ένα είδος εξισωτή ισχύος, στερώντας το ΝΑΤΟ από το στρατιωτικό του πλεονέκτημα.

Από το 1999 υπήρξαν αναφορές του ρωσικού Τύπου για σενάρια ασκήσεων, που προβλέπουν ότι υπό όρους θα χρησιμοποιηθούν μικρά πυρηνικά όπλα κατά του ΝΑΤΟ. Υπάρχουν αναφορές ότι η άσκηση ZAPAD-99 σχεδιάστηκε με σενάρια πιθανής χρήσης πυρηνικών όπλων κατά νατοϊκών δυνάμεων. Ο στρατηγός Βλαντιμίρ Ζαρίτσκι έκανε την παρακάτω αμφίσημη δήλωση το 2003: «Δεδομένου του γεγονότος ότι η επίδειξη πυρηνικών όπλων για χρήση από πυροβολικό και πυραύλους εναντίον του εχθρού, καθώς και τα ακριβή πυρηνικά πλήγματα παραμένουν ο κύριος αποτρεπτικός παράγοντας, νομίζω ότι οι πυραυλικές δυνάμεις και το πυροβολικό είναι που θα παίξουν τον κύριο ρόλο στο σύγχρονο πεδίο μάχης».

Η Επιτροπή Στρατηγικής Θέσης των ΗΠΑ κατέληξε στο συμπέρασμα το 2009 ότι «στο πλαίσιο της προσπάθειάς τους να αντισταθμίσουν τις αδυναμίες στις συμβατικές δυνάμεις τους, οι στρατιωτικοί ηγέτες της Ρωσίας δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στις μη στρατηγικές πυρηνικές δυνάμεις…» Η Ρωσία –κατά την άποψη της Επιτροπής– δεν βλέπει πλέον τον εαυτό της ικανό να υπερασπιστεί την τεράστια επικράτειά της και τα κοντινά της συμφέροντα με συμβατικές δυνάμεις.

Βάσεις με πυρηνικά όπλα στην Ευρώπη

Πυρηνικά βλήματα

Κάποτε οι βαρέως τύπου όλμοι 2C4 Tulip 240 mm και τα πυροβόλα 2S7 203 mm “Pion” αποτελούσαν την ρωσική τακτική πυρηνική εφεδρεία. Ήταν τοποθετημένα σε μονάδες της Δυτικής Στρατιωτικής Περιφέρειας και σε περίπτωση σύγκρουσης με το ΝΑΤΟ έπρεπε να σταματήσουν την προέλαση του εχθρού με τη βοήθεια πυρηνικών ναρκών. Το 1990, μετά την υπογραφή της Συνθήκης για τις Συμβατικές Δυνάμεις στην Ευρώπη (CFE), όλα τα πυρηνικά αυτοκινούμενα όπλα αποσύρθηκαν και μεταφέρθηκαν σε αποθηκευτικές βάσεις στη Σιβηρία και την Άπω Ανατολή. Αλλά η Συνθήκη CFE είναι πλέον νεκρή και μετά από επισκευές και εκσυγχρονισμό, βαρέως τύπου πυροβόλα και όλμοι εμφανίστηκαν ξανά στις τάξεις του ρωσικού στρατού.

Από τα πυροβόλα που χρησιμοποιούνται τώρα στον ρωσικό στρατό, τα 2S19 Msta, 2S3 Akatsiya και 2S5 Giatsint-S μπορούν θεωρητικά να χρησιμοποιήσουν το πυρηνικό βλήμα 152 mm 3BV3. Το πυρηνικό βλήμα 3BV3 έχει εκρηκτικό ισοδύναμο 0,7 κιλοτόνων TNT και βεληνεκές περίπου 18 χλμ. Ο ρωσικός στρατός δεν έχει επιβεβαιώσει ποτέ εάν τα σοβιετικά βλήματα εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ή όχι. Επειδή τα βλήματα έχουν μια ζωή περίπου 15 ετών δεν είναι σίγουρο αν παραμένουν εν χρήσει, έχοντας υποστεί εκσυγχρονισμό-ανακατασκευή.

Το πυρηνικό βλήμα 3BV3 έχει εκρηκτικό ισοδύναμο 0,7 κιλοτόνων TNT και βεληνεκές περίπου 18 χλμ

Παρόλα αυτά, οι Ρώσοι έχουν επιβεβαιωμένα ικανό αριθμό τακτικών κεφαλών για χρήση από πυραύλους μικρού έως μεσαίου βεληνεκούς που κάνουν την ίδια δουλειά. Για παράδειγμα, ο πύραυλος Iskander με βεληνεκές περίπου 500 χλμ μπορεί να φέρει πυρηνική κεφαλή με απόδοση 5-50 κιλοτόνων. Κατά την διαδικασία για την εκτόξευση πυρηνικού όπλου, ο πρόεδρος, ο υπουργός Άμυνας ή ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου πρέπει να δώσουν άδεια μέσω αυτού που ονομάζεται πυρηνική βαλίτσα Cheget. Το ρωσικό πυρηνικό δόγμα, όμως, επιτρέπει τη χρήση τακτικού πυρηνικού όπλου σε συμβατική σύγκρουση με πολύ λιγότερες διαδικασίες, αν η χρήση έχει προαδειοδοτηθεί, όπως στη προκειμένη περίπτωση.

Πιθανόν ο Πούτιν να έχει ήδη σκεφτεί την χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων, αλλά είναι εντελώς διαφορετικό το να σκοπεύει να το πράξει. Από την στιγμή που έχει τεθεί αυτό το ζήτημα δημόσια ως φόβητρο και αποτροπή κυρίως προς τη Δύση, το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθούν τακτικά πυρηνικά εάν ο ρωσικός στρατός βρεθεί σε επιχειρησιακό αδιέξοδο, δεν μπορεί να αποκλειστεί.

από slpress