Παιδεία, Εκπαίδευση η΄ η Λογική Του Ηρώδη (ΚΕΦ 4ο Οι βασικές πνευματικές δυνατότητες του ανθρώπου.)

του Γιώργου Χαραλαμπίδη

Οι βασικές πνευματικές δυνατότητες του ανθρώπου. 

Ο άνθρωπος έχει πέντε αισθήσεις που είναι τα μέσα γνωριμίας του με τον υλικό κόσμο.

Τις αφή, όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση.

Η φύση όμως τον προίκισε με την νόηση που πολλαπλασιάζει τις φυσικές του δυνατότητες.

Το συναίσθημα, η λογική και η συνείδηση είναι τα μέσα γνωριμίας του με το μη υλικό (πνευματικό) και παράλληλα τα μέσα διασύνδεσης και συν-λειτουργίας υλικού και μη υλικού.

Το ένστικτο

είναι η έμφυτη εσωτερική παρόρμηση των ζωντανών οργανισμών που οδηγεί σε ενέργειες που αποσκοπούν στη συντήρηση της ζωής και στην αναπαραγωγή του είδους χωρίς τη συμμετοχή της νόησης, ή παρόρμηση, ή εσωτερική ορμή για κάτι, ή φυσική τάση· π.χ. "το σεξουαλικό ένστικτο", "το ένστικτο της αυτοσυντήρησης", "από ένστικτο" = αυθόρμητα, ασυνείδητα, χωρίς προηγούμενη σκέψη, χωρίς επέμβαση του λογικού. Συνών: έμφυτο, ορμέμφυτο. Ετυμ: από το λατινικό instictus. Μτφ. «ηχώ των γονιδίων».

  

Η λειτουργία του ενστίκτου είναι σημαντική για τη ζωή π.χ.

Το ένστικτο αυτοσυντήρησης: Πλήθος λειτουργιών του οργανισμού εκτελούνται χωρίς την διαμεσολάβηση της συνείδησης. Καρδιακή λειτουργία, ορμονικός έλεγχος, λεμφικό σύστημα κ.ά.

Κάθε φορά που το  στομάχι διαμαρτύρεται ο οργανισμός προσπαθεί να καλύψει την ανάγκη που εκφράζεται με τον τρόπο αυτό. Κάθε φορά που ο οργανισμός καταλαμβάνεται από την αίσθηση απειλής, ενεργοποιεί τάσεις μάχης ή φυγής. Κάθε φορά που μεταβάλλονται οι συνθήκες του περιβάλλοντος, θερμοκρασία, ανεπαρκής οξυγόνωση, κάνει προσπάθειες να επαναφέρει το περιβάλλον στο κανονικό. Έντομα πριν τον σεισμό έχει παρατηρηθεί να βγαίνουν από τις τρύπες τους και να τρέχουν προς όλες τις κατευθύνσεις, προαισθανόμενα το επερχόμενο.

Είναι δυνατή η ακύρωση του ενστίκτου της αυτοσυντήρησης από άλλο ένστικτο π.χ. το «μητρικό φίλτρο».

Σεξουαλικό ένστικτο (ή αναπαραγωγής όπως το ονομάζουν κάποιοι).

Κοινωνικό ένστικτο, (ελάχιστοι άνθρωποι μπορούν να αντέξουν στην μοναξιά έστω και για μικρό διάστημα).

Πιθανόν το ένστικτο να συνδέεται με το υποσυνείδητο και αυτό που ονομάζεται ενόραση ή 6η αίσθηση.             

 

   Όταν η βάση συμπεριφοράς είναι το ένστικτο κυριαρχούν συμπεριφορές όπως βία, υποκρισία, αδιαφορία.

   Όσο περισσότερο τείνει κανείς προς την μάθηση, τόσο περισσότερο (στις σύνθετες λειτουργίες) παύει να λειτουργεί με το ένστικτο και αναπτύσσει αυτό που συνηθίζουμε να λέμε ανώτερη πνευματική λειτουργία, με αντίτιμο όμως την πολύ δύσκολη έως αδύνατη μερικές φορές επιστροφή στο ένστικτο. (Σε πολλές ή και σε όλες τις περιπτώσεις, θα πρέπει να ξαναμεσολαβήσει η διαδικασία της εξέλιξης ή και της φυσικής επιλογής, για να ξαναδημιουργηθεί μέσω της μάθησης το ένστικτο που προϋπήρχε και που την θέση του κατέλαβε η γνώση ή η κοινωνική αλληλοεξάρτηση.)

  Σε πολλές περιπτώσεις μεταφέρονται στο ένστικτο, ή αποδίδονται σ’ αυτό λειτουργίες που έχουν περάσει από το φίλτρο της συνήθειας. Πράγμα που σημαίνει ότι το ένστικτο και ξεγελιέται και κατευθύνεται.

Είναι όμως λειτουργία άκρως απαραίτητη. Σκεφτείτε την αντίδραση στον κίνδυνο, π.χ. όταν οδηγείτε, να μην είναι ενστικτώδης.

  Αλλά σε ανώτερο επίπεδο, μόνο με το ένστικτο ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να ζήσει «μόνος», με την έννοια της λειψής πνευματικής του ανάπτυξης.

  Με την κυριαρχία άλλων ανώτερων πνευματικών λειτουργιών πάνω στο ένστικτο, κατάφερε να κυριαρχήσει στο περιβάλλον, και να το χρησιμοποιήσει προς όφελος. Με την υπέρμετρη εμπιστοσύνη στην δύναμη της λογικής κινδυνεύει να το ξανακάνει πρωτόγονο (ή μήπως δεν φταίει αυτό;).

Η λογική

είναι η ανθρώπινη δυνατότητα που μας καθιστά ικανούς για:

Δυνατότητα διάκρισης διαφόρων χαρακτηριστικών και ικανότητα ταξινόμησης.

Δυνατότητα προσδιορισμού του χώρου και του χρόνου και της μεταξύ τους σχέσης.

Δυνατότητα αρίθμησης-μέτρησης-μελέτης συνεχούς και μερικά ασυνεχούς πνευματικού, ενεργειακού, υλικού χώρου.

Δυνατότητα αντίληψης.

Δυνατότητα συσχέτισης.

Δυνατότητα δόμησης.

Παραγωγή συλλογισμού

Να διεξάγουμε έρευνα.

Να λύνουμε προβλήματα.

Να εκτιμούμε.

Να κριτικάρουμε.

Να αποφασίζουμε για το πώς θα πράξουμε.

Να φτάνουμε σε μια κατανόηση του εαυτού μας, των άλλων ανθρώπων και του κόσμου

Έχει ένα εύρος δυνατότητας από τον απλό προγραμματισμό ενός ραντεβού, μέχρι την επιστημονική αλήθεια. Την δυνατότητα διερεύνησης του κόσμου μας από το επίπεδο του πυρήνα του ατόμου έως τους μακρινούς Γαλαξίες (σήμερα η επιστήμη μιλά για 11 τουλάχιστον διαστάσεις).

Από το καθαρά υλικό έως το φιλοσοφικά απόλυτα πνευματικό. 

Αλλάζει τον κόσμο με επιστήμη και τεχνολογία, αλλά χωρίς το συναίσθημα και την συνείδηση, παρέχει όπλα και χρήμα στους μη έχοντας λογική και συνείδηση, με αποτέλεσμα η άμιλλα να γίνεται ανταγωνισμός κι ύστερα πόλεμος και τέλος παγκόσμιος πόλεμος και καταστροφή.

Η εξέλιξη και διαμόρφωσή της απαιτεί και κόπο και χρόνο σε ατομικό επίπεδο.

Πολύ περισσότερο σε ομαδικό.

Η καλλιέργεια της λογικής σε κάθε άτομο χωριστά, είναι ευθύνη της ομάδας. Η αγάπη της ομάδας για τα άτομα που την απαρτίζουν αλλά και για τις επερχόμενες γενιές οδηγεί την ομάδα να επεξεργαστεί τρόπους και μεθόδους καλλιέργειας της λογικής σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της. Οι τρόποι και οι μέθοδοι αυτοί είναι αυτό που γενικώς ονομάζουμε παιδεία. Ακόμη και η ομάδα που δεν αγαπά μέρος των μελών της αφού τα βλέπει υποκριτικά και σαν μέσον παραγωγής και αναλώσιμα, αναγκάζεται να παράσχει δείγμα λογικής και χρήση λογικής, υπολειπόμενο βέβαια αυτού που θα έπρεπε. Τις μεθόδους καλλιέργειας αυτής της λειψής λογικής τις λέμε εκπαίδευση.

    Η ποιοτική λειτουργία της λογικής σε συνεργασία με το συναίσθημα και τη συνείδηση, είναι αποτέλεσμα πολύχρονης προσπάθειας του ιδίου του ατόμου, αλλά και της ομάδας που το περιβάλει και του εξασφαλίζει συνθήκες σωματικής και πνευματικής υγείας.

Το συναίσθημα

είναι κινητήρια δύναμη. Από το χάδι της μαμάς στο μάγουλο του παιδιού της, έως την κινητοποίηση εκατομμυρίων ανθρώπων σε κοινά έργα δημιουργίας. Μπορεί όμως να οδηγήσει σε οπισθοπορεία (στρες) ή να ακινητοποιήσει (τρόμος). Η έκφρασή του συμπαρασύρει ευκολότερα απ’ ότι η λογική. Χωρίς την συνέργεια όμως λογικής και συνείδησης οδηγεί σε έργα καταστροφής.

 Είναι ψυχική διάθεση που προκύπτει από εξωτερικά ερεθίσματα, αλλά εξαρτιέται και από τη συνολική ψυχολογική κατάσταση του ατόμου. Συνεπώς, το συναίσθημα έχει καθαρά υποκειμενική έννοια, πράγμα που δυσκολεύει ένα γενικό ορισμό του.

Παραδείγματα συναισθημάτων:

απορία

ανία

χαρά

λύπη

φόβος

θυμός

ντροπή

ενοχή

υπερηφάνεια

ευγνωμοσύνη

ζήλια

έπαρση

αγωνία

οργή

άγχος

μοναξιά

ελπίδα

πανικός

πόνος

ικανοποίηση

ευχαρίστηση

ενθουσιασμός

φθόνος

έκπληξη

θαυμασμός

αγανάκτηση

θλίψη

προσδοκία

συγκίνηση

τύψη

μελαγχολία

αηδία

τρυφερότητα

αίσθημα κενού

απόγνωση

Ίσως υπάρχουν συναισθήματα που δεν έχουν διακριθεί ακόμη και δεν τους έχει δοθεί (το κατάλληλο) όνομα.

Όλα τα συναισθήματα προκαλούν στον οργανισμό μεταβολές (αλλαγή ρυθμού καρδιακών παλμών, έκκριση υγρών όπως δάκρυα, σίελο, ορμόνες κ.τ.λ.) προετοιμάζοντας τον οργανισμό να δεχθεί ή να ενεργήσει.

Μερικές φορές γεννιούνται συναισθήματα από ψεύτικες αιτίες προκαλώντας συναισθηματικό κορεσμό, χωρίς όμως να κινητοποιούν το παραμικρό (όπως οι σαπουνόπερες της τηλεόρασης).

Μερικοί επιστήμονες λένε ότι βασικότερο συναίσθημα είναι ο φόβος, και ότι εξ’ αυτού γεννώνται όλα τα άλλα.

Άλλοι πάλι πιστεύουν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος βρίσκεται σε διαρκή αντιπαράθεση με... τον εαυτό του καθώς το τμήμα εκείνο που ελέγχει το συναίσθημα αναζητά την άμεση ικανοποίηση ενώ η λογική θέτει μακροπρόθεσμους στόχους.

Ακόμη, ερευνητές, ανακάλυψαν ότι δύο τμήματα του εγκεφάλου φαίνεται να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τον έλεγχο της συμπεριφοράς του ανθρώπου ο οποίος βασίζει τις αποφάσεις του είτε στην άμεση ικανοποίηση των αναγκών του είτε στην επίτευξη κάποιου μακρινού στόχου.

Πάντως:

Η πρώτη αντίδραση σε συμπεριφορές των άλλων, μη αποδεκτές από το ίδιο το άτομο, εμφανίζεται στον χώρο του συναισθήματος:

Πώς αισθάνεστε όταν σας αναγκάζουν να κάνετε ή να πείτε κάτι παρά την θέλησή σας;

Πώς αισθάνεστε όταν ανακαλύπτετε ότι σας έχουν πει ψέματα, ότι σας κορόιδεψαν;

Πώς αισθάνεστε όταν παρά το εκφρασμένο από την πλευρά σας ενδιαφέρον, η άλλη πλευρά αδιαφορεί παντελώς;

Το συναίσθημα παρασέρνει. Παρακινεί και άλλους σε παρόμοια έκφραση ανάλογα με την δύναμη και την γνησιότητα που θα εκφραστεί. Παράδειγμα οι πολιτικές συγκεντρώσεις ή το θέατρο, ο κινηματογράφος, ακόμη και η τηλεόραση.

Το συναίσθημα είναι κατά κύριο λόγο το θέλω του κάθε ατόμου. Επειδή όμως τα άτομα αλλάζουν εύκολα συναισθηματικές καταστάσεις, η επιλογή και η διατήρηση των πιο σημαντικών θέλω και ο παραμερισμός, τουλάχιστον πρόσκαιρα, άλλων, είναι θέμα καλής συνεργασίας της λογικής και της συνείδησης.

Τότε το συναίσθημα εκφράζεται με μία ανώτερη ποιότητα.

Τότε μπορούμε να πούμε αυτό το άτομο έχει προσωπικότητα.

Φυσικά κανείς δεν γεννιέται έτσι. Χρειάζεται κόπος και χρόνος, και σε ατομικό και σε κοινωνικό επίπεδο. Και πολλά άλλα στοιχεία, βασικά όμως, πνευματική και σωματική υγεία.

Η συνείδηση

είναι ο οδηγός της λογικής, ώστε να κατασκευάζει πυρηνική τεχνολογία για την εξυπηρέτηση και όχι για την καταστροφή του ανθρώπου, χρήμα για την διευκόλυνση των συναλλαγών, υπηρέτη του ανθρώπου και όχι αφέντη του. Είναι οδηγός του συναισθήματος ώστε να το οδηγεί στην αδελφοσύνη και στην αγάπη, και όχι στο μίσος, στον φόβο, στον πόλεμο.

 

Η επιστήμη μέχρι στιγμής, έχει φθάσει στο συμπέρασμα, ότι η συνείδηση εδράζεται στα δισεκατομμύρια κομβικά των νευρώνων του εγκεφάλου, ότι το τυχαίο είναι ένα από τα συστατικά δημιουργίας της, αλλά και ότι συνολικά, η κατευθυντήρια γραμμή «θετικές σκέψεις», είναι μια πραγματικότητα.

 

Μερικοί ισχυρίζονται ότι είναι κατά κύριο λόγο αυτό που αποκαλείται ψυχή.

Όταν ο άνθρωπος αμφισβήτησε τον Θεό, ο Θεός «έκοψε» τον εαυτό του σε άπειρα κομμάτια και τοποθέτησε το καθένα από αυτά μέσα στο «λογικό» ον, τον άνθρωπο και κάθε άλλο λογικό ον που δημιούργησε. Ο φορέας λοιπόν του Θεού μέσα στον άνθρωπο, σε κάθε άνθρωπο, είναι η συνείδηση. Έτσι ο πονηρός άνθρωπος έχει δύο επιλογές: Αν αφήσει τη συνείδησή του να λειτουργήσει, θα συναντήσει τον Θεό του! Αν όχι θα χάσει ουσιαστικά τον άνθρωπο και θα υποτιμήσει την ίδια του την ύπαρξη και τον προορισμό του! Το πρόβλημα βρίσκεται στους πολύ πονηρούς, που όχι μόνο βλάπτουν την δική τους συνείδηση αλλά και των άλλων ανθρώπων! Σ’ αυτούς που νοθεύουν τις ανθρώπινες συνειδήσεις πιστεύοντας ότι με αυτόν τον τρόπο ξεγελούν τον εαυτό τους, τους συνανθρώπους τους, που τους φέρονται σαν ζώα, και τέλος τον Θεό!

Είναι περίπου αυτό που οι δάσκαλοι όλων των βαθμίδων αντιμετωπίζουν καθημερινά στην διαδικασία της παροχής γνώσης. Οι «αδιάβαστοι» προκαλούν φασαρία, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να λειτουργήσει ο διδάσκων. Στην παρατήρηση: «Γιατί κάνεις φασαρία;» έρχεται 99,9% η «πληρωμένη» απάντηση: «Μόνο εγώ κάνω φασαρία;»…

 

Είναι ακόμη το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να λειτουργήσουν λογική και συναίσθημα.

Παράδειγμα: Ο μικρός μαθητής που δεν συνειδητοποιεί την οικονομική κατάσταση της οικογένειας και ξοδεύει ασυλλόγιστα φέρνοντας σε δύσκολη θέση τους γονείς του.

Άλλο παράδειγμα: Ο πιλότος του αεροπλάνου που έριξε την ατομική βόμβα στην Χιροσίμα, επειδή δεν του είχαν πει τι βόμβα μετέφερε, όταν αργότερα έμαθε τι έγινε και συνειδητοποίησε τον όλεθρο που σκόρπισε, έπαθε ψυχικό σοκ.

Εδώ μπορεί να φανεί πόσο το ψέμα σαν συμπεριφορά είναι η πιο καταστροφική, αφού αλλοιώνει την συνείδηση των ατόμων, πράγμα που δεν συμβαίνει π.χ. στην βία.

Αλλά και πόσο η ανάπτυξη της γνώσης είναι βασικό θεμέλιο για την οικοδόμηση υγιούς συνείδησης.

Παράδειγμα:

Στον Ευρωπαϊκό Μεσαίωνα, οι οικογένειες των πλουσίων γαιοκτημόνων, φρόντιζαν ένα παιδί τους να το στρέψουν στην εκκλησία (η εξουσία της εκκλησίας!), ένα στο στρατό (η εξουσία της πολιτικής!) και ένα στο εμπόριο (η εξουσία του χρήματος!). Ο καημένος ο δουλοπάροικος που αναγκαζόταν στην καλύτερη περίπτωση να οδηγήσει τα παιδιά του από την τρυφερή ακόμη ηλικία στην σκληρή εργασία, το πιο προχωρημένο όνειρο που μπορούσε να κάνει για τα παιδιά του, ήταν να έχουν την εύνοια του αφέντη.

Σήμερα, οι δυτικές χώρες που έχουν δυνατότητα εκμετάλλευσης της ατομικής και πυρηνικής ενέργειας (χιλιάδες εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρισμού από διάσπαση ουρανίου – πλουτωνίου παράγουν φθηνό ηλεκτρικό ρεύμα σε Αμερική, Δυτική Ευρώπη, ….), προσπαθούν να εμποδίσουν την δυνατότητα αντίστοιχης ανάπτυξης από άλλες χώρες (π.χ. Ιράν, Κορέα, Πακιστάν, …), χρησιμοποιώντας ακόμη και τα πιο αισχρά επιχειρήματα, ενώ ο κύριος στόχος τους είναι να διατηρήσουν τους μεγάλους πληθυσμούς κάτω από την άγνοια, ώστε να τους εκμεταλλεύονται. 

Η πρώτη αντίδραση σε συμπεριφορές του ατόμου που πιθανόν να μην είναι αποδεκτές από τους άλλους, εμφανίζεται στον χώρο της συνείδησης:

·Πώς αισθάνεστε όταν αναγκάζετε άλλα άτομα να ενεργήσουν παρά την θέλησή τους;

·Πώς αισθάνεστε όταν λέτε ψέματα, όταν κοροϊδεύετε πρόσωπα που σας αγαπούν;

·Πώς αισθάνεστε όταν ανταποδίδετε το έντονο ενδιαφέρον του άλλου με αδιαφορία;

·Πόσα ψέματα πρέπει να πείτε στον εαυτό σας, για να δικαιολογήσετε συμπεριφορές σαν αυτές που περιγράφονται παραπάνω;

Η φύση έχει προγραμματίσει μέσω του ενστίκτου την διατήρηση της ζωής και πολλές άλλες βασικές λειτουργίες. Ο νεογέννητος οργανισμός έχει ορισμένα βασικά εχέγγυα για το ξεκίνημα, ο πρώιμος πολιτισμός το ίδιο. Στην συνέχεια αναλαμβάνει η συνείδηση. 

Σε πρώτο βαθμό είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο συναίσθημα και την λογική.

Σε ανώτερο βαθμό είναι τρόπος ζωής. Φυσικά υπάρχουν οι ενδιάμεσες διαβαθμίσεις.

Συνείδηση του εγώ.

Είναι η συζήτηση με τον εαυτό μας. Ο αυτοέλεγχος.

Είναι το πιο δύσκολο κομμάτι κατάκτησης συνείδησης, αφού πάντα έχει κάτι καινούργιο να προσθέσει:

Αυτοεκτίμηση και εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, αιτιότητα της ύπαρξης μου, συνειδητοποίηση της θέσης μου μέσα στην ομάδα, αποδοχή ή μη της θέσης αυτής, συνειδητοποίηση ότι έχω τύψεις και ενοχές, που δεν είναι πάντα -όπως όλα τα συναισθήματα- ακριβείς, όταν όμως αντικειμενικά είναι, οφείλω μια ειλικρινή συγνώμη, όπως και έχω προδιάθεση να δεχθώ την συγνώμη του άλλου.

Είναι δύσκολο γιατί η καλλιέργειά του τελικά εναπόκειται ατομικά στον καθένα. Βεβαίως η ομάδα πολλές φορές φροντίζει να παροχετεύει εγώ-συνείδηση στα μέλη της για να τα εκμεταλλευτεί. Όπως η συνείδηση του 90% των ανθρώπων ότι το μόνο που χρειάζονται είναι χρήμα. Και με την ψευδοσυνείδηση αυτή αναλώνουν την ζωή τους στο κυνήγι του, πεθαίνουν διψασμένοι και με την απορία τι πήγε στραβά και η εξουσία γίνεται δυνατότερη και πλουσιότερη αφού μέσω του χρήματος αρμέγει κόπους και ζωές.

Πολλές φορές η φωνή της συνείδησης εκδηλώνεται μέσα μας με τη φωνή του συναισθήματος, σαν επιθυμία. Διαφέρει απ’ αυτό, ως προς το ότι δεν βιάζεται, δεν κρύβεται όταν κοιτάξεις την αιτία κατάματα, δεν αρνιέται να εξετάσει την επιθυμία με βάση και την λογική, δεν πρόκειται να εξαλειφθεί αν δεν ικανοποιηθεί άμεσα αλλά θα επανέρχεται σε βάθος χρόνου.

 

  Ακόμη εισάγει την ποιότητα και την ποσότητα του εφικτού και του ανέφικτου. Όταν ένας άνθρωπος αντιμετωπίζει το άγνωστο «θαμπώνεται». Στους περισσότερους επικρατεί ο φόβος. Σε λίγους μετά το θάμπωμα επικρατεί η περιέργεια. Τότε αυτοί οι λίγοι ψάχνουν μόνοι ή με την βοήθεια άλλων που έπεισαν, να ικανοποιήσουν την περιέργειά τους, και έτσι διευρύνουν για τον εαυτό τους και το ανθρωποσύνολο την ποσότητα του εφικτού. Πολύ λίγοι συνειδητοποιούν ότι υπάρχουν κομμάτια του αγνώστου πολύ ευαίσθητα, με κατακλυσμιαίες επιπτώσεις σε περίπτωση αλόγιστης χρήσης τους. Αυτοί διευρύνουν και την ποσότητα και την ποιότητα του εφικτού σε βάρος του ανέφικτου, αυξάνοντας το ποσό της ανθρώπινης γνώσης, την ποιότητα της ανθρώπινης ευαισθησίας, δημιουργούν δηλαδή τον άνθρωπο με συνείδηση.

Όταν το ανέφικτο παραμένει ερμητικά κλειστό, παρ’ όλες τις προσπάθειες, πολλοί άνθρωποι καταφεύγουν στη μυθοπλασία. Οι επικρατούσες μυθοπλασίες δημιουργούν τον κύριο μύθο, ο οποίος μεταδίδεται σαν πολιτισμικό στοιχείο και ενσωματώνεται σαν ανθρώπινη κληρονομιά συνείδησης στις επερχόμενες γενιές. Αργότερα μπορεί η προσπάθεια των λίγων να φωτίσει τις συγκεκριμένες γωνιές του ανέφικτου που είχαν παλιά γίνει μυθοπλασία και τότε ο μύθος καταρρίπτεται και αναλαμβάνει το λογικό. Έτσι ξεκίνησαν και στη συνέχεια έσβησαν πολλές από τις παλιές θρησκείες. Ακόμη, ο πόθος του ανθρώπου να πετάξει όπως τα πουλιά, έπλασε μύθους όπως του Δαίδαλου και του Ίκαρου με το ανάλογο διδακτικό περιεχόμενο. Σήμερα κανείς δεν θα σκεφτόταν να πει κάτι παρόμοιο αφού η αεροπλοΐα είναι κάτι το εφικτό. Αντίθετα πολλών ειδών μύθοι πλάθονται με στόχο την δυνατότητα επέκτασης της ανθρώπινης δυνατότητας στο Διάστημα. Δημιουργείται δηλαδή μια βάση συνείδησης που θα συνενώσει τις προσπάθειες πολλών και θα στηρίξει πνευματικά και υλικά την διεύρυνση του εφικτού στο συγκεκριμένο ανέφικτο.

Έτσι προχωράει η ανθρώπινη προσπάθεια στον τομέα της γνώσης και των επιστημών.

Αυτή είναι η σωστή χρήση της.

Υπάρχει όμως και η λάθος χρήση.

Το παιδί του δούλου έχει συνείδηση δούλου, το παιδί του βασιλιά έχει συνείδηση βασιλιά. Αυτή είναι η ιστορία  μας πολλών χιλιετιών πίσω.

Αυτού του είδους η χρήση κατέστησε δημόσιο αγαθό την παιδεία μόλις τον 18^ο αιώνα. Και αρχές του 21^ου τείνει να την καταργήσει…

Η συνειδητοποίηση από την εξουσία ότι η Δημόσια Δωρεάν Παιδεία είναι ένα μέσο στα χέρια των πολλών που μπορεί να την γκρεμίσει από το βάθρο της, είναι ένας από τους κύριους λόγους που δημιούργησε την οικονομική κρίση, έκανε λάβαρο την ιδιωτικοποίηση, και προσπαθεί να περιορίσει την παροχή παιδείας στον στενό χώρο των ταγών της, αποκλείοντας με κάθε μέσον, ακόμη και με τη βία, την δυνατότητα πρόσβασης των πολλών σε μια αληθινή παιδεία.

Η μη συνειδητοποίηση από τους πολλούς, του βαθύτερου στόχου της εξουσίας, μπορεί τελικά να κάνει πραγματικότητα την επιθυμία της, με ανυπολόγιστη ζημιά για την παιδεία, την επιστήμη, τον πολιτισμό, τις τέχνες, την οικογένεια, τον άνθρωπο.

Συνείδηση του εγώ και ο πλησίον.

Είναι η εικόνα μου μέσα από το βλέμμα αυτών που εμπιστεύομαι, και αντίστροφα.

Είναι αυτή που έχουμε να μας οδηγεί στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας. Είναι η εικόνα του εγώ με καθρέπτη το βλέμμα του άλλου. Η χαρά μας, που βρίσκει ανταπόκριση ή όχι στο βλέμμα του άλλου, η σκέψη που όταν εκφράστηκε σήκωσε θύελλα ενθουσιασμού ή καταιγίδα δυσαρέσκειας, η απόλαυση του ότι προσπαθώντας μαζί επιτύχαμε ή η απογοήτευση της αποτυχίας, οι βάσεις μιας τίμιας, φιλότιμης, δίκαιης και ηθικής συμπεριφοράς, η συνείδηση της απώλειας όταν χαθεί η επαφή με τον πλησίον, ότι μπορώ να βλάψω τον πλησίον, ότι μπορεί κι αυτός να με βλάψει, ότι από τέτοιες ενέργειες μόνο χαμένοι θα βγούμε και οι δύο ή στην περίπτωση που υπερισχύει το συναίσθημα έναντι της λογικής, ότι θα είμαι νικητής κι ο άλλος ηττημένος, αλλά και ότι μερικές φορές δεν πειράζει να είμαι το θύμα αφού αυτό τον ευχαριστεί.

Τα βασικότερα συναισθήματα καλούνται να λειτουργήσουν με πλαίσιο αυτήν την συνείδηση. Αλλά και συνθετώτερες διαδικασίες όπως: Αγάπη, Μίσος, Συγνώμη, Μετάνοια.

Οπότε το πλαίσιο αυτό, είναι απαραίτητο να εμφορείται από αλήθεια, φιλότιμο, εμπιστοσύνη, ενδιαφέρον, επαφή σε πολλαπλά επίπεδα….

Είναι όμως αδύνατον να πεις σε κάποιον ότι είναι μειωμένης λογικής ικανότητας ή ότι δεν έχει συνείδηση και να μην σηκωθεί θύελλα αντίδρασης και τουλάχιστον διαμαρτυρίας, έστω κι αν είναι αλήθεια, ενώ αν είναι φαλακρός και το πεις, το πολύ να προκαλέσει θυμηδία. Άρα, οι άνθρωποι, όταν χάνουν την συνείδησή τους, αντιλαμβάνονται τι σημαντική βλάβη έχει επέλθει, και αρνούνται να το δεχθούν.

Δυστυχώς το πεδίο αυτό της συνείδησης είναι αυτό που επιχειρείται από πλείστους όσους να νοθευτεί ώστε η νοθευμένη συνείδηση ατόμων ή ομάδων να τα καταστήσει αντικείμενα πολλαπλής εκμετάλλευσης.

Ο χώρος της οικονομίας του χρήματος, ο χώρος της διαφήμισης, ο χώρος της θρησκοληψίας, είναι λίγα από τα πάρα πολλά παραδείγματα που μπορεί κανείς να διαπιστώσει πώς η αλλοίωση της συνείδησης του εγώ και ο πλησίον, γίνονται προσοδοφόρα επένδυση για κάποιους, ενώ γίνονται αλυσίδες, φυλακή και γκιλοτίνα για τους πολλούς.

Ποια η εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου;

Πώς την έφτιαξες;

Ενδιαφέρθηκες ποτέ για το τι γνώμη έχουν οι άλλοι για σένα;

Θεωρείς έγκυρη τη γνώμη κάποιων από αυτούς;

Ακολουθείς τις συμβουλές τους;

Θεωρείς ότι το περιβάλλον συνέβαλλε στην εικόνα του εγώ που δημιούργησες;

Πόσο η συμπεριφορά σου καθορίζεται από τα  ΜΜΕ (εφημερίδες, ραδιόφωνο, τηλεόραση, διαδίκτυο, ταινίες τηλεόρασης είτε κινηματογραφικές είτε από DVD), και πόσο από σωστές ανθρώπινες επαφές;

Αγαπάς τον εαυτό σου;

Γιατί αν δεν τον αγαπάς έχεις πρόβλημα. Και μαζί σου και όλοι οι πλησίον σου!

Αγαπάς τον εαυτό σου γιατί μετά από αυτοκριτική και συζήτηση ανακάλυψες ότι έχεις βρει την πορεία που οδηγεί στον Άνθρωπο ή τον αγαπάς επειδή κατάφερες να ταυτιστείς με κάποιο από τα χιλιάδες πρότυπα που κυκλοφορούν οι πονηροί με στόχο να σε βάλουν στο χέρι;

Το εγώ σου έχει προεκτάσεις στο εγώ και οι άλλοι; Ή λες, εγώ να είμαι καλά και τι με νοιάζει για τους άλλους;

Το εγώ σου έχει προεκτάσεις στο αύριο; Ποιο αύριο; Έχεις ποτέ αναρωτηθεί για την κοινωνία, την μετά εκατό χρόνια; Αν όχι γιατί; Πιστεύεις ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής έχουν κάθε δικαίωμα να ξανακτίσουν τον πολιτισμό που η αδιαφορία σου γκρέμισε ή θα ήταν καλό να συνεχίσουν την δική σου προσπάθεια όσο και αυτής των συγχρόνων σου; Είναι η προσπάθεια αυτή συνέχεια των προσπαθειών των προγόνων; Ή πρόκειται για επανάσταση;

Συνείδηση του εγώ και το περιβάλλον.

   Οι περισσότεροι άνθρωποι συνειδητοποιούν μικρό μόνο μέρος του κόσμου που μας περιβάλλει. Αυτό είναι μία από τις αιτίες του γεγονότος ότι υπάρχει σχεδόν γενική αδιαφορία για το όλον.

   Είναι θέμα ζωής και θανάτου όμως να συνειδητοποιήσω ότι:

   Το περιβάλλον, μου παρέχει ότι χρειάζομαι, άρα πρέπει κι εγώ να το φροντίζω, ή τι με νοιάζει εμένα για το περιβάλλον, αφού το σούπερ μάρκετ έχει πάντα αυτά που χρειάζομαι; Η τσέπη να είναι γεμάτη και ….!

   Αυτοί που δεν νοιάστηκαν για το περιβάλλον και δεν έβαλαν το μυαλό τους να σκεφτεί για το πέρα από την ακτίνα της όρασής τους μήπως έμειναν πίσω, και άσχετα από τις αιτίες και το τι επακολούθησε, μήπως βρίσκονται τώρα στην πιο δεινή θέση;

   Το παράδειγμα αυτό μου λέει κάτι;

   Η Γη κινδυνεύει από πολλές αιτίες: Φαινόμενο του θερμοκηπίου, ζώνη του όζοντος, διασπορά πυρηνικών, νοθεία της δημοκρατίας, και κάποιοι που το κατάλαβαν προσπαθούν να σώσουν το τομάρι τους, ενώ οι πολλοί κοιμούνται (δεν έχουν συνείδηση του γεγονότος).

   Ο κάθε άνθρωπος έχει ανάγκη από ένα ελάχιστο ποσό χώρου ώστε να λειτουργεί χωρίς προβλήματα για τον ίδιο και συγκρούσεις με τον πλησίον. Όταν εξωτερικές, κοινωνικές ή άλλες συνθήκες περιορίσουν τον χώρο αυτό υπερβολικά, τότε η φυσική κατάληξη θα είναι τουλάχιστον βίαιες αντιδράσεις.

   Λίγοι αποχτούν συνείδηση του: «βρίσκομαι πάνω σ’ έναν πλανήτη στην άκρη του Γαλαξία ανάμεσα σε δισεκατομμύρια γαλαξίες που κολυμπούν στο σχεδόν κενό, κι όλα αυτά σε σχέση με τις διαστάσεις που εγώ συνειδητοποιώ στην καθημερινότητά μου είναι μια εικόνα όχι απλά δυσανάλογη, αλλά απείρως δυσανάλογη». Κι όμως το όργανο συνείδηση την χωρά και περισσεύει χώρος. Μήπως είναι λάθος να περιορίζω την πνευματική μου ανάπτυξη σ’ ότι μου υποδεικνύεται, ή σε ότι είναι προσιτό και εύκολο, αλλά είναι προς το συμφέρον μου να προσπαθήσω να δω περισσότερα και να τα συνειδητοποιήσω καλύτερα;

   Θέλω η επιστήμη να συνεχίσει το έργο της;

   Υπάρχει αναπτυγμένη χώρα χωρίς αναπτυγμένη επιστήμη; Αν η πατρίδα μου καταντήσει κέντρο τουριστικής απόλαυσης, τι θα καταντήσουν οι πολίτες της;

    Για τα συσσωρευμένα προβλήματα στο περιβάλλον, φταίει η επιστήμη και η τεχνολογία, ή οι όροι κάτω από τους οποίους η σκόπιμα και έντεχνα καλλιεργημένη αδιαφορία των πολλών τις αναγκάζουν να αναπτύσσονται, αφού η εφαρμογή τους, λόγω της άγνοιας και αδιαφορίας των πολλών, περνάει μέσα από το φίλτρο της εξουσίας;

Η επιστημονική έρευνα, μου έδωσε μια καλύτερη εικόνα του κόσμου! Εκτός από το να ωθώ τα παιδιά μου να εντρυφήσουν στην επιστημονική αλήθεια, εγώ, κάνω κάποια προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή, ώστε η απόσταση ανάμεσά μας αφ’ ενός να μην μεγαλώνει, αφ’ ετέρου να μπορώ να παρεμβαίνω όπου αντιλαμβάνομαι ότι η εξουσία στήνει το παιχνίδι της στη συνείδηση των παιδιών;

Συνειδητοποιώ ότι χάριν της επιστήμης μπορεί να αποσοβηθεί ο φόβος του λιμού και του λοιμού σε μεγάλο μέρος της Γης και ότι θα μπορούσε να γίνει το ίδιο και με το υπόλοιπο, αλλά η αδιαφορία μου για τα «κοινά» και η παράλληλη προσκόλλησή μου σε εφήμερες απολαύσεις, ωθεί τον επιστήμονα στην αγκαλιά εξουσιών, οπότε η δύναμη της επιστήμης όχι μόνον δεν θα στραφεί σε ωφέλεια του συνόλου της Γης, αλλά πιθανόν να στραφεί κάποια στιγμή εναντίον μου; Μήπως πρέπει να πείσω τους επιστήμονες αλλά και να βρω τρόπους να αναγκάσω τις πάσης φύσεως εξουσίες, να φροντίσουν, ώστε αυτό που μπορούν να κάνουν με τον λιμό και τον λοιμό να το κάνουν και με τον πόλεμο; (κάθε είδους πόλεμο που αντιστρατεύεται στον Άνθρωπο;).

Συνείδηση του εγώ και οι πολλοί.

   «Ο λόγος για τον οποίο ένας μέσος πολίτης δε χρησιμοποιεί καταστροφικά μέσα για να γίνει πλουσιότερος είναι γιατί συνειδητοποιεί ότι, αν όλοι το έκαναν αυτό, θα είμαστε όλοι φτωχότεροι εξαιτίας της αλληλοκαταστροφής μας.»

    Αυτήν την απλή αρχή την συνειδητοποιεί το σύνολο σχεδόν των ανθρώπων, χωρίς να τους έχει επιβληθεί από καμιά αρχή, από καμιά εξουσία.

   Συνειδητοποιούμε άραγε ότι φτιάξαμε μια τερατώδικη εξουσία που αποτελείται από άτομα που αδιαφορούν για την παραπάνω αρχή, επειδή αλλοιώθηκε η συνείδησή τους, (μικρή εξαίρεση στα δισεκατομμύρια του παγκόσμιου πληθυσμού) και αντί με παιδαγωγικά μέσα και το παράδειγμά μας να τους ξυπνήσουμε και να τους κάνουμε συνειδητούς, απλά φοβηθήκαμε και στρέψαμε αλλού το βλέμμα; Τότε αυτή ενσωμάτωσε στους κόλπους της όλα αυτά τα άτομα μειωμένης ικανότητας συνείδησης, και τους έστρεψε εναντίον του συνόλου!

   Αντιλαμβάνομαι ότι χρειάζομαι τους άλλους γιατί καλλιεργούν και παράγουν πολλά χρήσιμα και γιατί μπορούν να μου δώσουν χαρά και γνώση. Αντιλαμβάνομαι ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι να τους τα πάρω. Είναι όμως η καλλιέργεια στα πιστεύω μου, ή βιάζομαι ν’ αποχτήσω τα πάντα, γρήγορα και με κάθε μέσον;

  Αντιλαμβάνομαι ότι η εξουσία θέλει την ομαδοποίηση των ανθρώπων με σκοπό την εκμετάλλευση. Είμαι έτοιμος να της πουλήσω, χάριν «εύκολης και τρυφηλής ζωής», την ομάδα των ανθρώπων που επειδή μ’ αγαπούν μου έχουν εμπιστοσύνη;

   Οι «πολιτισμένοι» άνθρωποι, όταν βλέπουμε σε ταινίες ή σε ιστορικά ντοκουμέντα, τις σειρές των αλυσοδεμένων σκλάβων, συνήθως μελαμψού χρώματος, να σέρνονται σε απάνθρωπη εργασία σε φυτείες ή στα ορυχεία, νιώθουμε αποτροπιασμό. Συνειδητοποιούμε ποτέ το μερίδιο της ευθύνης που μας αναλογεί; Τι οδηγεί ανθρώπους να φέρνονται σε άλλους ανθρώπους με αυτόν τον τρόπο; Μήπως η θεοποίηση του “κέρδους”; Πόσο υπεύθυνη μπορεί να είναι μια κοινωνία που ανέχεται τέτοια φαινόμενα;

Ο πολιτικός λέει: «Δεν φταίω εγώ, το κάνουν οι έμποροι σκλάβων και σε επικράτεια που δεν μου επιτρέπεται να επέμβω».

Ο κεφαλαιούχος λέει: «Δεν φταίω εγώ, η επένδυση κεφαλαίων δεν είναι παράνομη. Το χρήμα δεν έχει πατρίδα, ούτε διακρίνει ηθική και ανήθικη πράξη».

Ο μεγαλοϊδιοκτήτης ή ο διαχειριστής ορυχείου λένε: «Δεν φταίμε εμείς, αφού είναι δύσκολο να βρεις φτηνό εργατικό δυναμικό που να δέχεται εργασία αυτού του είδους. Κι εξάλλου τόσες μίζες δώσαμε στους πολιτικούς, πώς θα κάνουμε απόσβεση;».

Ο δικαστής λέει: «Δεν φταίω εγώ, αυτούς τους νόμους μου δώσατε, σύμφωνα με αυτούς δικάζω».

Ένα πλήθος τέτοιοι «θεσμοθετημένοι κύριοι», βολεύονται πίσω από τέτοια «δεν φταίω εγώ», κι απολαμβάνουν τις θέσεις τους και τις περιουσίες τους, μετακυλώντας την ευθύνη του ενός στον άλλο, τελικά στον απλό πολίτη. Η εργασία των μεταναστών είναι παρόμοιο φαινόμενο. Η εργασία των παιδιών το ίδιο. Οι απάνθρωπες φυλακές το ίδιο. Ο απλός πολίτης εξέλεξε όλους αυτούς τους θεσμούς για να τον εξυπηρετήσουν, αλλά αυτοί αυτοαναγορεύθηκαν σε τύραννους και νεκροθάφτες συνείδησης.

Τελικά η συνείδηση δεν είναι κάτι που μπορείς να το απεμπολήσεις ούτε σαν δικαίωμα ούτε σαν υποχρέωση.

   Το βόλεμα πίσω από ένα μισθό ή μια θέση εξουσίας, χωρίς την παράλληλη ατομική λειτουργία σε πρώτο βαθμό με την συνείδηση, μπορεί να σε φέρει στην δεινή θέση του στρατιώτη που σκοτώνει τον αδερφό του, χάριν του πολλαπλασιασμού της περιουσίας αυτών που κήρυξαν τον πόλεμο.

Όπως και το βόλεμα πίσω από θέσεις: «Εμείς σου δίνουμε την δύναμη και την ηθική βάση να κλέβεις και να εξαπατάς τους πολλούς. Εσύ απλώς θα το κάνεις και θα μας παραχωρείς ένα λογικό αντάλλαγμα. Εσύ θα είσαι πλούσιος και οι άλλοι φτωχοί. Εμείς θα εγγυόμαστε την αποτελεσματικότητα αυτής της συνταγής. Μόνο μην τολμήσεις ποτέ να κοιτάξεις πίσω…»

 

 «Το πολιτικό μου ιδανικό είναι η Δημοκρατία [...]. Εκείνο που εκτιμώ στο πολιτικό μας σύστημα είναι η μεγαλύτερη πρόνοια που λαμβάνει για τον πολίτη σε περίπτωση ασθένειας ή ανάγκης. Το πραγματικά άξιο πράγμα που έχει να επιδείξει η ανθρώπινη ζωή είναι όχι το κράτος, αλλά το δημιουργικό, πολιτισμένο άτομο, η προσωπικότητα. Το χειρότερο κακό είναι η φύση της αγέλης, το μιλιταριστικό σύστημα, που απεχθάνομαι. Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος βρίσκει ευχαρίστηση στο να περπατεί μέσα στις γραμμές ενός στρατιωτικού σώματος είναι αρκετό να με κάνει να τον περιφρονήσω. Σ' αυτόν, ο εγκέφαλος του δόθηκε κατά λάθος. Η σπονδυλική στήλη ήταν το μόνο που του χρειαζότανε. Αυτό το μίασμα του πολιτισμού θα 'πρεπε να καταργηθεί το συντομότερο.»

A. Einstein

 Ο έλεγχος στα Δημοκρατικά καθεστώτα είναι θέμα συνείδησης ατομικής. Τελικά ισχύει αυτό που αναφέρει ο Λέων Τολστόι στην «Ανάσταση»:

«Δεν αισθάνεσαι αγάπη για τους ανθρώπους;

-Κάτσε εκεί που κάθεσαι.

Ασχολήσου με τα πράγματα, με ότι άλλο θέλεις, αλλά όχι με τους ανθρώπους.»

  

Κατά την ανάπτυξη του ανθρώπου, το συναίσθημα αναπτύσσεται πριν την λογική και η συνείδηση τελευταία.

Αυτό δίνει σ’ αυτούς που έχουν συνείδηση, την ευθύνη, να γίνουν το ζωντανό παράδειγμα για τους νεότερους ώστε να τολμούν να βαδίσουν τα μονοπάτια της γνώσης επιλέγοντας την κατεύθυνση της αρετής. Δίνει όμως και την δυνατότητα σε άλλους που δεν έχουν συνείδηση, να πείθουν τους νέους ότι με το συναίσθημα είναι αυτάρκεις. Ότι δεν τους χρειάζεται η λογική και ότι η συνείδηση είναι κάτι το άχρηστο, «αφού, μόνο ο φόβος της τιμωρίας, φέρνει αποτέλεσμα». Σ’ άλλους πάλι που έχουν ιδιαίτερη ικανότητα στην λογική, εμφανίζουν τους λογικά ανώριμους, σαν τεμπέληδες και βραδύνοους ανάξιους ν’ ασχοληθεί κανείς μαζί τους.

Μια πλατιά και βαθιά τέτοια διαίρεση των ανθρώπων είναι ένα χάσμα ανάμεσά τους χειρότερο από κάθε είδους ρατσισμό. Είναι ευθύνη όλων ώστε με κατάλληλη παιδεία να αποσοβηθεί έγκαιρα αυτός ο κίνδυνος. 

Συνείδηση της παγκοσμιότητας και διαχρονικότητας της έννοιας ανθρωπότητα.

   Είναι το είδος της συνείδησης που έχει να κάνει με θρησκευτικές και επιστημονικές αναζητήσεις, αυταπάρνηση, διάθεση εαυτού χάριν του συνόλου, αναζήτηση του Θεού, φιλοσοφικές αναζητήσεις, δημιουργία γνωστικής βάσης, δημιουργία οικογένειας και πολλά άλλα.

   Ο λόγος για τον οποίο ένας μέσος πολίτης δεν επαναστατεί ενάντια στα ποικίλα μέσα που του στερούν την ελευθερία του, είναι ότι συνειδητοποιεί ότι, άνθρωπος δεν είναι ατομικά ότι ο ίδιος αντιπροσωπεύει, αλλά θεωρεί ότι η ένταξή του στην διαχρονική έννοια ανθρωπότητα, απαιτεί κάποια στέρηση ατομικής ελευθερίας ως αντάλλαγμα της δημιουργίας του οικοδομήματος της έννοιας αυτής. Ποιος έχει το δικαίωμα να του στερεί την δυνατότητα αυτής της προσφοράς, μετατρέποντάς την από προσφορά αγάπης σε αναγκαστική αφαίμαξη; Ποιος δικαιούται να εμφανίζει τον συνειδητό πολίτη, βλάκα, και τον πανούργο, έξυπνο; Τι είδους συνείδηση θ’ αποχτήσει με τον τρόπο αυτό η ανθρωπότητα του 2100 μ.Χ.; 

Πάρα πολλά εργαλεία έχουν χρησιμοποιηθεί με στόχο την αλλοίωση της συνείδησης των μαζών.

Τέσσερα είναι τα βασικότερα, που αν ο κάθε άνθρωπος πρόσεχε ιδιαίτερα, θα αφαιρούσε μεγάλο μέρος της δυνατότητας αλλοίωσης συνειδήσεων.

1.  Υπερτονισμός της διαφορετικότητας του άλλου. Η διαφορετικότητα είναι κανόνας της φύσης. Η ανατροπή αυτού του νόμου οδηγεί σε ρατσισμούς κάθε είδους, καθιστά την συνταγή «διαίρει και βασίλευε», την πιο ισχυρή και πιο διαχρονική συνταγή, την ανθρώπινη συνείδηση αλυσοδεμένη σε συμφέροντα.

2.  Αποδοχή εύκολων και άμεσων λύσεων, που προσφέρονται υστερόβουλα, σε προβλήματα καθημερινής φύσεως, με αποτέλεσμα την αποδοχή στη συνείδηση, «αυτού που σκέπτεται για μένα». Άρα γιατί να σκεφτώ κι εγώ; Μακροπρόθεσμα στερεί από το άτομο την δυνατότητα λογικής και συνείδησης σε ατομικό επίπεδο, οπότε δανείζεται λογική και συνείδηση ακόμη και από την «τηλεόραση». Και καθώς το συναίσθημα γεννάται τυποποιημένο από κλισέ ερεθίσματα, ζει αποκλειστικά για παραγωγή και κατανάλωση.

3.  Οικειοποίηση του ονείρου: «Άμα έχεις λεφτά τα έχεις όλα! Και, ωχ αδερφέ, εγώ θα σώσω τον κόσμο;»

4.  Απεμπόληση της ευθύνης.

   

   Αρνούμαι ν’ αναλάβω ευθύνες σημαίνει ότι κάποιος άλλος αναγκάζεται να αναλάβει τις ευθύνες αυτές, ή ότι η βλάβη εξ’ αιτίας της μη ανάληψης των ευθυνών αυτών, θα έχει τελικά επιπτώσεις σ’ όλους.

   

   Προσπαθώ ν’ αναλαμβάνω όσο το δυνατόν περισσότερες ευθύνες απ’ αυτές που μου αναλογούν σημαίνει, ή ότι δεν σκέπτομαι λογικά, ή ότι υποκρίνομαι, ώστε να ξεγελάσω τους άλλους που θα πεισθούν ή θα νομίσουν ότι εγώ ανέλαβα ευθύνες τους, ώστε αυτοί ν’ απαλλαχτούν απ’ αυτές. Τελικά η υποκρισία τους ή η αδιαφορία τους θα τους αναγκάσει να γίνουν σκλάβοι μου.

   

   Ευθύνες που μοιράζονται σε πολλούς γενικά και αόριστα, είναι σαν τα χρέη, που πονηρά η εξουσία τα συνάπτει με τις «Διεθνείς Τράπεζες» στο όνομα των πολιτών και που σε βάθος χρόνου πληρώνονται απ’ αυτούς και τα παιδιά τους, ενώ η ίδια απολαμβάνει τα άμεσα αποτελέσματα της πρόσκαιρης ρευστότητας. 

Ευθύνη αναλαμβάνει η μαμά για το νεογέννητο παιδί της (συναίσθημα).

            Ή δεν αναλαμβάνει (έλλειψη μητρικού φίλτρου και συνείδησης, ανωριμότης).

Ευθύνη αναλαμβάνει ο ενήλικας για τις πράξεις των ανηλίκων (λογική).

            Ή δεν αναλαμβάνει (έλλειψη συνείδησης).

Ευθύνη αναλαμβάνει ο επιστήμονας που χρησιμοποιεί τη γνώση που απέκτησε και την μεταδίδει με σύνεση και συνείδηση.

             Ή δεν αναλαμβάνει και την παρέχει σε εμπόρους ναρκωτικών για να φτιάχνουν ηρωίνη, ή στην εξουσία για να φτιάχνει  πυρηνικές βόμβες, χωρίς καμία δέσμευση για το πώς θα τις χρησιμοποιήσει.

Ευθύνη αναλαμβάνει ο καλλιτέχνης που βάζει την τέχνη του στην υπηρεσία του λόγου.

            Ή δεν αναλαμβάνει και οδηγεί τα πλήθη με ανόητα θεάματα στην αποπνευματικοποίηση, στην ασυνείδητη μάζα, στον θάνατο.

Ευθύνη αναλαμβάνει η εκκλησία να δώσει στον άνθρωπο, τουλάχιστον κώδικες ζωής.

            Ή δεν αναλαμβάνει και τους καθιστά πειθήνια όργανα αναπαραγωγής συγκεκριμένου τύπου εξουσίας.

Ευθύνη αναλαμβάνει η πολιτεία να παρέχει αληθινή παιδεία στους νεαρούς πολίτες της.

            Ή δεν αναλαμβάνει και τους ξεπουλά με τερτίπια ανούσιας εκπαίδευσης, κορώνες περί επαγγελματικής αποκατάστασης ενώ η ανεργία χτυπάει κόκκινο, ύμνους ότι με τις ενέργειές της ανέβηκε το επιστημονικό επίπεδο των πολιτών ενώ χιλιάδες επιστήμονες πρώτης γραμμής αδυνατούν να απασχοληθούν στην χώρα και μεταναστεύουν σ’ άλλες.

Ευθύνη αναλαμβάνει ο γονιός απέναντι στο παιδί του, να το αγαπά, να του συμπαραστέκεται δείχνοντάς του μέσα από το παράδειγμα και την ταυτότητα λόγων και έργων, τον δρόμο, να του ξυπνήσει μέσα του και να καθοδηγήσει τα συναίσθημα, λογική και συνείδηση.

           Ή δεν αναλαμβάνει και το κάνει τουλάχιστον δυστυχισμένο όργανο εξουσιών.

Τελικά ευθύνη και συνείδηση συνυπάρχουν μαζί ή δεν υπάρχουν σε υγιή μορφή.

 Ένα άλλο σημαντικό και αξιοπρόσεκτο στοιχείο είναι το εξής:

  Η Λογική χρειάζεται ένα πλαίσιο για να γίνει αποτελεσματική. Δεν λειτουργεί σωστά κάτω από την άσκηση πίεσης (βία), αφού το στρες είναι παράγοντας που οδηγεί σε μη λογικές αποφάσεις.

Χρειάζεται να γνωρίζει τα πραγματικά δεδομένα (αλήθεια) για να λειτουργήσει προς όφελος. Αλλιώς θα λειτουργήσει προς βλάβην.

Επίσης χρειάζεται να συναντήσει λογικό και όσο το δυνατόν ευρύτερο πεδίο. Με παράλογο και στενό πεδίο όρασης (περιβάλλον υποκρισίας ή αδιαφορίας) είναι ανίσχυρη.

Ακόμη χρειάζεται χρόνο και κόπο.

Είναι όμως αποτελεσματική, όταν βρει πρόσφορο έδαφος και ριζώσει, και σε πλάτος χώρου και σε βάθος χρόνου. (παρατηρήστε την εξέλιξη του τροχού ανά τους αιώνες, πόσες παρεμβάσεις, βελτιώσεις προσαρμογές, τι εκπληκτικά αποτελέσματα: από το κάρο στο τρένο και το αυτοκίνητο).

Εκεί όμως που χάνεται το παιχνίδι, είναι όταν βρεθούν λίγοι λογικοί ανάμεσα σε πλήθος ανθρώπων εθισμένων να λειτουργούν κυρίως με ένστικτο και συναίσθημα. Τότε το βάρος της ευθύνης γίνεται δυσβάστακτο, και όσο οι άλλοι αρνούνται να δουν και να καταλάβουν, (αδιαφορία), τόσο σπρώχνουν τους λογικούς σε αποφάσεις που δεν τιμούν την ανθρώπινη υπόσταση.

  Το Συναίσθημα γεννιέται γρήγορα και εύκολα. Παρακινείται από αληθινούς, αλλά και από ψεύτικους στόχους. Παράδειγμα η προσπάθεια του γονιού να στηρίξει το παιδί του με οποιοδήποτε μέσο ακόμη και όταν βλέπει ότι ο δρόμος που πήρε είναι χωρίς επιστροφή. Άλλο παράδειγμα, η συσσώρευση καταναλωτικών δανείων και η συνεπακόλουθη αδυναμία εξυπηρέτησής τους.

Αντίθετα από την λογική όταν το πεδίο χρήσης γίνεται πολύ ευρύ, (χωρικά) αποδυναμώνεται βαθμιαία και χάνει την ισχύ του. Το ίδιο συμβαίνει και με τον χρόνο. Όσο περνάει ο καιρός τα συναισθήματα αμβλύνονται και στο τέλος, γίνεται αναποτελεσματική η προσπάθεια αντίδρασης που δεν είναι δυνατόν να εκφραστεί άμεσα και βασίζεται μόνο στο συναίσθημα. Εξαίρεση αποτελούν συναισθήματα πάθους που γεννιούνται συνήθως στην παιδική, εφηβική ή την πρώτη μετεφηβική ηλικία, π.χ. μίσος και διάφορες φοβίες, που διατηρούνται για πολλά χρόνια. Είναι όμως γενικώς τρομώδη και καταστροφικά, πάντως μη δημιουργικά συναισθήματα.

  Η συνείδηση γεννιέται αρκετά μετά το συναίσθημα και τη λογική. Προϋπόθεση για να αναπτυχθεί σε όλους τους τομείς, είναι να υπάρχει περιβάλλον μη βίας, φιλαλήθειας, αλληλοκατανόησης. Περιβάλλον που δείχνει την πνευματική ανάπτυξη του ατόμου σαν ορόσημο, αφού μερική αλήθεια μπορεί να θεωρηθεί το κοινό πλαίσιο δύο ή περισσότερων συνειδήσεων. Έχει σαν βάση το συναίσθημα, την λογική, την εμπειρία, την γνώση του εαυτού, του άλλου, της ομάδας, και του περιβάλλοντος. Είναι το κύριο γνώρισμα του υγιούς πνευματικά ανθρώπου, ο οποίος γνωρίζει τις δυνατότητες του συναισθήματος και της λογικής, και γνωρίζει πώς να τις μοιράζει σε τομείς δράσης, χωρίς μεταξύ τους συγκρούσεις, και σε τρόπο ώστε το συναίσθημα να γίνεται αρωγός της λογικής και αντίστροφα. Αποδέχεται την ευθύνη, χωρίς να υπερβάλλει. Η συνείδηση μπορεί (και πρέπει) ν’ αποτελέσει τον εναλλακτικό τρόπο ζωής. Παρ’ όλο που οι πολλοί άνθρωποι γενικά δυσκολεύονται να βρουν τον δρόμο για την κατάκτηση της συνείδησης, (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι αποκλειστικά δική τους υπαιτιότητα) αν και όταν καταφέρουν ν’ αποκτήσουν εχέγγυα συνείδησης, αρνούνται να τ’ αποχωριστούν ή να τα προδώσουν έστω κι αν το κόστος είναι μεγάλο, πολλές φορές η ίδια τους η ύπαρξη.

Η ευσυνειδησία. Είναι μία έννοια που έχει εκλείψει εν πολλοίς από την ζωή μας. Παλαιότερα καυχόμασταν ότι η λέξη φιλότιμο, που σχεδόν ταυτίζεται με την ευσυνειδησία, υπάρχει μόνον στην Ελληνική γλώσσα.

Το θέμα είναι, δυστυχώς, να υπάρχει σαν νόημα στον τρόπο ζωής των Ελλήνων. Και δεν υπάρχει! Υπήρχε όμως! Τι μεσολάβησε και ξεχάστηκε; Μα η διαφθορά! Και τι συνετέλεσε ώστε η διαφθορά να καταργήσει την έννοια αυτή την τόσο ελληνική από τον τρόπο ζωής μας;

Οι λόγοι είναι πολλοί. Αλλά κυρίως οφείλεται στην θεοποίηση του υλικού και στην παραγκώνιση του πνευματικού.

Όλοι εργάζονται για το χρήμα. Όχι γιατί η εργασία τους θα προωθήσει ακόμη πιο πολύ την Ελληνική κοινότητα, το Ελληνικό πνεύμα, τον Ελληνικό πολιτισμό. Αλλά το χρήμα σε κάνει να θέλεις όλο και περισσότερο απ' αυτό. Ποτέ δεν είναι αρκετό, γιατί έτσι έχει κατασκευαστεί. Γίνεσαι φιλοχρήματος, μικρόψυχος, αδιάφορος για τον συνάνθρωπο αφού ο πλούτος ο δικός σου είναι ποσό ευθέως ανάλογο της φτώχειας του, και πολλά άλλα που είναι ευρέως γνωστά.

 Συμπεράσματα:

  Ένας άνθρωπος που ξεπέρασε αρκετά την ηλικία της κατά νόμο ενηλικίωσης και δεν διαθέτει σε ικανό βαθμό αναπτυγμένα τα συναίσθημα, λογική, συνείδηση, δεν μπορεί να θεωρηθεί πνευματικά υγιής.

  Δεν υπάρχουν άνθρωποι που χρησιμοποιούν ΜΟΝΟ συναίσθημα ή ΜΟΝΟ λογική. Η διαβαθμισμένη συλλειτουργία τους και η καλλιέργεια και των δύο είναι το ζητούμενο, και η αναπόφευκτη κατάληξή τους σε κανονικές συνθήκες, είναι η συνείδηση.

   Το 90% των αποφάσεών του ο άνθρωπος το παίρνει με βάση το ένστικτο και το συναίσθημα, Όλοι οι ψυχοερευνητές συμφωνούν σ’ αυτό. Γιατί άραγε; Μήπως γιατί το 90% των ανθρώπων είναι πνευματικά ανώριμοι ή πνευματικά ασθενείς και δεν το ξέρουν ή αρνούνται να το παραδεχθούν; Μήπως κάποιοι φροντίζουν, μέσω της κολακείας του ανοήτου και όχι μόνον, να τους έχουν καθηλωμένους σε πνευματική ανεπάρκεια; Μήπως η παραβολή του σπηλαίου του Πλάτωνα αυτό το καμπανάκι κινδύνου κτυπά; Κι αν ναι ποια πρόοδος επιτελέστηκε 2500 χρόνια τώρα; Πόσοι από τους ανθρώπους που έζησαν στο χρονικό αυτό διάστημα είχαν την τύχη να διαβάσουν και να εντρυφήσουν σε αυτό και σε παρόμοια αναγνώσματα; Γιατί;

   Οι τρεις βασικές πνευματικές λειτουργίες του ανθρώπου σαν δυνατότητες γεννιούνται με την γέννηση του παιδιού και υπάρχουν σαν δυνατότητες μέσα σε κάθε νεογέννητο άνθρωπο, αλλά εξαρτάται από το υπάρχον πνευματικό περιβάλλον, ως προς το αν και κατά πόσον θα αναπτυχθούν. (Το βρέφος που θα εγκαταλειφθεί μόνο στο δάσος ΔΕΝ εξελίσσεται σε άνθρωπο.)

   Βασικό πεδίο σύγκρουσης λογικής και συναισθήματος, είναι το πεδίο του «το θέλω εδώ και τώρα» σε αντιδιαστολή με το «είναι ο κατάλληλος χώρος, χρόνος, τρόπος;». Όταν επικρατεί το συναίσθημα βαδίζεις στα τυφλά. Όταν επικρατεί η λογική χάνεται το πλεονέκτημα του ενθουσιασμού. Όταν συνεργάζονται με συνείδηση τότε δεν χάνεται τίποτε. Αντίθετα κερδίζονται όλα.

  Ο πνευματικά υγιής άνθρωπος είναι αυτός που συνδυάζει λειτουργικότητα και συναισθήματος και λογικής και έχει συνείδηση! Οι πνευματικές ικανότητες όμως των ανθρώπων δεν είναι πάντα ίδιες όπως άλλωστε και οι σωματικές. Η διαφορετικότητα αυτή είναι ένας σημαντικός λόγος ώστε η ομάδα να διαπαιδαγωγεί άτομα που συνεργάζονται αρμονικά ώστε η πνευματική υστέρηση σε ένα τομέα ενός ατόμου να καλύπτεται με τον πιο φυσικό τρόπο από τα υπόλοιπα! Βέβαια σε μια κοινωνία εξουσίας και συναλλαγής, αυτό δεν είναι εφικτό. Εδώ πρέπει να ψάξει κανείς τις μεγάλες ανισότητες του αιώνα μας! Παιδιά που πεθαίνουν από ασιτία από τη μια. Πλούσιοι νέοι που αυτοκτονούν από ανία από τη άλλη! Μεταφέρετε το παράδειγμα σε λιμοκτονίες και αυτοκτονίες που συμβαίνουν  στον πνευματικό χώρο!...  

  Η δημιουργία προϋποθέσεων ώστε κάθε άτομο αλλά και η ομάδα να λειτουργούν με συνείδηση, δεν είναι κάτι το άπιαστο σαν ιδέα, αντιθέτως είναι βάση δημιουργίας αυτού που ευρέως ονομάζουμε ηθική. Αν θέλουμε ένα πιο ηθικό κόσμο δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να καλλιεργήσουμε την συνείδηση σε άτομα και ομάδες και στη συνέχεια να εμπιστευθούμε τα συνειδητοποιημένα άτομα και τις ομάδες να οδηγήσουν την ανθρωπότητα σ’ ένα καλύτερο μέλλον.

  Το κεφάλαιο ηθική, θεωρία και πράξη,  έχει κλείσει με την Χριστιανική ρήση:

 «Μην βάζεις κανέναν και τίποτε ανάμεσα σε σένα και την συνείδησή σου» και, «Μην κάνεις στους άλλους αυτό που δεν θα ήθελες να κάνουν σε σένα».

Η εφαρμογή της όμως είναι αδύνατη από ανθρώπους χωρίς συνείδηση.