Γιατί υπάρχει αυτή η συμμετοχή, η συνοχή που παίρνει την μορφή της απάθειας, της αδιαφορίας, του κυνισμού;

Κορνήλιος Καστοριάδης

Γιατί υπάρχει αυτή η συμμετοχή, η συνοχή που παίρνει την μορφή της απάθειας, της αδιαφορίας, του κυνισμού; Από τη μια μεριά είναι φυσικά όλο αυτό το ιστορικό ρεύμα της σύγχρονης κοινωνίας που οδηγεί τους ανθρώπους σε αυτήν την αποχαύνωση, σε αυτόν τον ατομικισμό, σε αυτόν τον καταναλωτισμό και τηλεοπτικό αυνανισμό. Από την άλλη μεριά υπάρχει το γεγονός ότι διείσδυσε μέσα στον πληθυσμό και μέσα στην εργατική τάξη, και σε αυτό είναι υπεύθυνος ο Μαρξισμός, η καπιταλιστική φαντασιακή σημασία της γνώσης, της επιστήμης, των ειδικών και της ιεραρχίας. Γιατί ο τάδε είναι στην κορυφή και οι άλλοι είναι κάτω; Διότι είναι σπουδασμένος, διότι είναι επαϊων, διότι ξέρει καλύτερα, διότι είναι ειδικός, κλπ.

Αυτός ο μύθος έχει βαθιά διείσδυση μέσα στην ψυχή των ατόμων. Το ίδιο μέσα στο εργατικό κίνημα, υπάρχουνε οι αρχηγοί που ξέρουνε, οι γενικοί γραμματείς, οι Ζαχαριάδηδες, ο ένας, ο άλλος κλπ. Και εκεί ακόμα το χειρότερο - γι αυτό είπα ότι φταίει ο Μαρξισμός.- με την θεωρητική κατοχύρωση, διότι πίσω από τον γενικό γραμματέα, ή πίσω από τα στελέχη του κόμματος, υπάρχει η μαρξιστική θεωρία που λέει την αλήθεια για την ιστορία, για την κοινωνία, για το πως πρέπει να γίνει ο Σοσιαλισμός, για το πότε πρέπει να κάνουμε απεργία, πότε δεν πρέπει, πότε πρέπει να πάρουμε τα όπλα να καταλάβουμε τα χειμερινά ανάκτορα κλπ. ...

Όλα αυτά φυσικά είναι ή στους 15 τόμους του Κεφαλαίου ή στους 60 τόμους των απάντων του Λένιν. Τα έχουν μελετήσει οι ειδικοί, αυτοί ξέρουν. Εσύ πήγαινε να κολλήσεις τις προκηρύξεις, αυτό μπορείς να κάνεις. Αλλά αυτό έχει αρχίσει εδώ και τουλάχιστον έναν αιώνα δηλαδή από το 1880 - 1890. Σε αντίθεση με το ότι γινότανε στην αρχή στα εργατικά συνδικάτα και στα εργατικά κόμματα, όπου πράγματι υπήρχε μία άμεση δημοκρατία, άρχισε να δημιουργείται μια γραφειοκρατία. 

Και από που αντλούσε την δύναμη της αυτή η γραφειοκρατία ; 

Η πραγματική εξήγηση είναι αυτή η διείσδυση μέσα στην εργατική τάξη και εν γένει μέσα στον πληθυσμό, αυτής της καπιταλιστικής φαντασιακής σημασίας ότι διοικούν και διευθύνουν αυτοί που έχουν τα προσόντα να διοικούν και να διευθύνουν.

Τώρα αυτή η ιδέα είναι φυσικά ριζικά αντίθετη με την αρχαία ελληνική ιδέα για το τι είναι δημοκρατία και πολιτική. 

Στον Πρωταγόρα λέει ότι, το θέμα είναι ποιος είναι πολιτικός και ποιος δεν είναι και ποιος κατέχει και ποιος δεν κατέχει την πολιτική επιστήμη. Και ο Πρωταγόρας απαντά στην αρχή όχι με ένα λόγο, αλλά με έναν μύθο: Λέει ότι όταν ο Ζευς φρόντιζε για τους ανθρώπους, μοίραζε στον έναν τούτη την ειδικότητα, στον άλλο την άλλη την ειδικότητα, αλλά την πολιτική γνώση την έδωσε ίδια σε όλους και γι' αυτό λέει ο Πρωταγόρας: " Βλέπεις ότι όταν οι Αθηναίοι θέλουν να αποφασίσουν στην εκκλησία τους για το πως να κατασκευαστούν τα καράβια ή πως να χτίστουν τα τείχη ή οι ναοί, φωνάζουν τους ειδικούς και τους ακούν και αν κανένας μη ειδικός θελήσει να πάρει τον λόγο τον γιουχαϊζουν. Όταν όμως πρόκειται να συζητηθούν οι γενικές πολιτικές υποθέσεις της πόλης οποιοσδήποτε μιλάει και όλος ο κόσμος τον ακούει με προσοχή. "

Πίσω από αυτόν τον μύθο κρύβεται αυτή η βαθύτατη πολιτική και φιλοσοφική ιδέα των αρχαίων, ότι για τα πολιτικά πράγματα δεν υπάρχει επιστήμη. Υπάρχει η γνώμη των ανθρώπων, η οποία φυσικά πρέπει κι αυτή να παιδευτεί και η οποία καλυτερεύει με την εμπειρία. 

Ένας και μόνος τρόπος υπάρχει για να σχηματίσουν οι άνθρωποι καλύτερη φύση και φρόνηση για τα πολιτικά πράγματα κι αυτός είναι να ασκούν την πολιτική εξουσία, να συζητούν και να παίρνουν αποφάσεις. 

Είναι τελείως αντίθετη, φυσικά, η μοντέρνα αντίληψη η οποία επικράτησε ότι δημοκρατία είναι η εκπροσώπευση, ή η αντιπροσώπευση. 

"Οι Εγγλέζοι που νομίζουν ότι είναι ελεύθεροι διότι εκλέγουν τους βουλευτές τους μια φορά στα 5 χρόνια, βρίσκονται σε μια αυταπάτη. ..", λέει ο Ρουσό , " ...Είναι ελεύθεροι μια μέρα σε 5 χρόνια ".

Εγώ θα έλεγα ότι ο Ρουσό δεν πηγαίνει στο τέλος του συλλογισμού του, γιατί φυσικά δεν είναι ελεύθεροι, όπως δεν είμαστε και δεν είσαστε ελεύθεροι, ούτε μια μέρα στα 5 χρόνια. Διότι το τι θα ψηφίσετε αυτή τη μέρα στα 5 χρόνια είναι ήδη προδιαγεγραμμένο. Πρώτα- πρώτα είναι προδιαγεγραμμένο απ' το ποια πολιτικά κόμματα εμφανίζονται. Είναι προδιαγεγραμμένο από το τι μας έχουν γεμίσει το κεφάλι επί 5 χρόνια. Είναι προδιαγεγραμμένο από τις καταστάσεις τις οποίες έχουνε ήδη δημιουργήσει αυτοί οι άνθρωποι. Από τη στιγμή που έχουν εκλεγεί αμετάκλητοι αντιπρόσωποι, η πρώτη και κύρια δουλειά αυτών των αμετακλητών αντιπροσώπων.- εκτός κι αν πιστεύουμε στον Άγιο Βασίλη.- είναι το πως να κατοχυρώσουν την επανεκλογή τους. Όλα τα άλλα είναι δευτερεύοντα. Όλα τα άλλα είναι, με συγχωρείτε, τρίχες. Έτσι; Ό,τι και να διδάσκουν οι καθηγητές Συνταγματικού Δικαίου στο πανεπιστήμιο κλπ.

Η αντιπροσώπευση είναι πολιτική αυτοαποξένωση του πολιτικού σώματος. Είναι "πάρε αγά μου το σχοινί να με κρεμάσεις". Η μόνη δυνατή μορφή δημοκρατίας είναι η άμεση δημοκρατία, όπου οι άνθρωποι αποφασίζουν μόνοι τους και όχι μέσω αμετάκλητων εκπροσώπων. Άμεση δημοκρατία υπήρξε και το ξέρουμε. Υπήρξε στην Αθήνα και σε μερικές άλλες πόλεις, όχι σε όλες. Δεν υπήρξε ποτέ στη Ρώμη. Αν ποτέ ακούσετε κανέναν καθηγητή πανεπιστημίου να σας μιλάει για ρωμαϊκή δημοκρατία, βγείτε έξω, αγοράστε ντομάτες και ρίξτε του. Η Ρώμη ήτανε ολιγαρχία από την αρχή μέχρι το τέλος. Αν ακούσετε κανέναν μαρξιστή να σας πει ότι η αθηναϊκή δημοκρατία στηριζόταν στη σκλαβιά, αγοράστε πορτοκάλια σάπια και ρίξτε του, διότι σκλαβιά υπήρχε παντού στον αρχαίο κόσμο, αλλά δεν υπήρχε δημοκρατία και πείτε του ότι δεν ξέρει τον Μαρξισμό, γιατί ο ίδιος ο Μαρξ γράφει πολύ σωστά ότι η βάση της αρχαίας δημοκρατίας ήταν η ελεύθερη ανεξάρτητη μικροπαραγωγή. Η βάση της αθηναϊκής δημοκρατίας δεν ήτανε η σκλαβιά, οι πλούσιοι είχανε σκλάβους, οι περισσότεροι από τους άλλους δεν είχανε. Η βάση της αθηναϊκής δημοκρατίας ήτανε ότι ο χωριάτης που έκανε με τα πόδια 25 χιλιόμετρα για να κατέβει στην αγορά του δήμου συζητούσε και αποφάσιζε, ο τεχνίτης ο Αθηναίος φυσικά το ίδιο, ο ναύτης ο Αθηναίος, ο Πειραιώτης το ίδιο.

  

Επιμέλεια : Καλή Σφέτσου

ΠΗΓΗ: kali sfetsou