Ιατροπολιτική: υγεία ή ελευθερία (και θάνατος!)

 

Όταν η ιατρική μπλούζα γίνεται πετραχήλι και το κηρύκειο κρατικός θυρεός

Είναι πράγματι εντυπωσιακό το ότι ο κορωνοϊός κατάφερε να επιτύχει έναν τέτοιο βαθμό διαταξικής ενότητας που θα ήταν αδιανόητος ακόμα και με πρόσχημα τα πιο φλέγοντα «εθνικά θέματα». Εννοείται φυσικά ότι η κοινοβουλευτική αριστερά, παρά τις υποτιθέμενες αντι-ιμπεριαλιστικές κορώνες της, παραμένει βαθιά εθνικιστική και αποφεύγει προσεκτικά τα στραβοπατήματα εκτός της εθνικής γραμμής.

Έστω κι έτσι όμως, υπάρχουν πάντα οι απείθαρχοι που δεν πείθονται εύκολα από τις διανοητικές ακροβασίες των κομμάτων και οργανώσεών της κοινοβουλευτικής αριστεράς για να δικαιολογήσουν την παραμονή της εντός εθνικής γραμμής. Τέτοιες φωνές αντίθεσης προς το φούσκωμα της εθνικής περηφάνιας πληθαίνουν όσο διατρέχει κανείς το πολιτικό φάσμα προς τα αριστερά, αν και οι «εκπλήξεις» ποτέ δεν λείπουν· σκληρό νόμισμα ο πατριωτισμός και είναι πολλοί αυτοί που φτιάχνουν αποθεματικό.

Και ξαφνικά εμφανίστηκε ο κορωνοϊός. Η συστράτευση στον «πόλεμο» κατά αυτής της «απειλής για τη δημόσια υγεία» υπήρξε σχεδόν καθολική. Ούτε η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων, ούτε οι διαφωνίες εκ μέρους σημαντικής μερίδας επιστημόνων όσον αφορά στη διαχείριση της «κρίσης» και τη σοβαρότητά της,[1] ούτε καν η επιστράτευση πολεμικής ορολογίας από την πλευρά κρατών και κυβερνήσεων ήταν αρκετά για να ανακόψουν την ορμή των αριστερών και ακρο-αριστερών σταυροφόρων της υγείας. Όχι μόνο απέφυγαν να ψελλίσουν το παραμικρό για τον ολοκληρωτικό χαρακτήρα των μέτρων κοινωνικής αποσάθρωσης που παρόμοιά τους δεν έχουν εφαρμοστεί ούτε σε εποχές πολέμων και δικτατοριών, αλλά εμφανίστηκαν και ως βασιλικότεροι του βασιλέως, πλειοδοτώντας σε υγιεινιστική υστερία και κατηγορώντας το κράτος ότι δεν παρεμβαίνει αρκετά δραστικά! Για να μην αναφερθούμε καν στη χυδαία πρακτική ορισμένων «επαναστατών» να πετάξουν τις όποιες απόπειρες κριτικής στάσης απέναντι σε αυτό το πρωτοφανές παγκόσμιο lockdown (ή μήπως lockout;) στον κάδο της συνωμοσιολογίας· είναι να απορεί κανείς με το αν τέτοιοι «επαναστάτες» είναι όντως τόσο βραδύνοες και πανικόβλητοι ώστε αδυνατούν να αντιληφθούν ότι η κατηγορία περί συνωμοσιολογίας θα τους γυρίσει μπούμερανγκ κάποια στιγμή. Ακόμα και ο εν γένει ελευθεριακός χώρος, με την εξαίρεση κάποιων (σίγουρα μειοψηφικών) φωνών, φαίνεται να έπεσε σε τοίχο, σιωπώντας εκκωφαντικά ή απλώς αναμασώντας κοινοτοπίες.

Τέτοια φαινόμενα διανοητικής αμηχανίας και αβελτηρίας (στην καλύτερη περίπτωση) ή πανικού (στην χειρότερη) χρειάζονται οπωσδήποτε μια εξήγηση.  Ένα μέρος αυτής της εξήγησης έχει σίγουρα να κάνει και με τα εξαιρετικά φτωχά ως απλοϊκά θεωρητικά σχήματα που επιστρατεύτηκαν για να ερμηνεύσουν την κρατική αποχαλίνωση με αφορμή τον ιό. Το βασικότερο επιχείρημα των αίφνης απανταχού υπερμάχων των κρατικών επιταγών συμπυκνώνεται λίγο – πολύ (παρά τις περίτεχνες φιοριτούρες με τις οποίες στολίζεται ενίοτε) στο δίλημμα «ελευθερία ή υγεία». Σύμφωνα με αυτό το σχήμα λοιπόν, προϋπόθεση για την όποια ελευθερία είναι η ύπαρξη υγείας η οποία και ορίζεται «αντικειμενικά», πέρα από τις όποιες πολιτικές στοχεύσεις των κρατών.  Τα οποία κράτη με τη σειρά τους, σε μια σπάνια σύμπτωση των συμφερόντων τους με αυτά των υποτελών τους (η διαταξική ενότητα σε όλο της το μεγαλείο), ή ίσως και λόγω της κοινωνικής πίεσης που δέχτηκαν (!), έλαβαν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας, που ήταν και τα μόνα δυνατά απέναντι σε έναν πρωτο-εμφανιζόμενο ιό.

Δεν θα επιμείνουμε πολύ στο δεύτερο σκέλος αυτού του επιχειρήματος σχετικά με την ξαφνική αναλαμπή ανθρωπισμού εκ μέρους των κρατών. Καμμία κοινωνική πίεση δεν ασκήθηκε στα κράτη, πέρα από τη συστηματική παραγωγή εκ μέρους των μέσων ενημέρωσης ρατσισμού κατά της Κίνας στην πρώτη φάση εξάπλωσης του ιού και πανικού όταν το επίκεντρο μετατοπίστηκε στην Ευρώπη[2]. Αν κανένα κράτος δεν είχε λάβει μέτρα κοινωνικής απομόνωσης, καμμία κοινωνία δεν θα είχε διανοηθεί να απαιτήσει την εφαρμογή τέτοιων μέτρων, δεδομένης και της αβεβαιότητας σχετικά με την αποτελεσματικότητα τους, όπως αυτή είχε εκφραστεί ακόμα και από τον Π.Ο.Υ. [3] Η πρωτοβουλία των κινήσεων ανήκε επομένως εξαρχής στα κράτη – όπου και παραμένει. Πώς είναι δυνατό τα ίδια αυτά κράτη, που ευθύνονται για φαινόμενα μαζικής, συστηματικής καταστροφής, εξαθλίωσης και απανθρωποποίησης και έχουν φανεί αδίστακτα μπροστά στο ενδεχόμενο (που συχνά γίνεται και πραγματικότητα) εκατομμυρίων θανάτων σε άλλες περιστάσεις, να αποκτήσουν ξαφνικά ένα ανθρώπινο προσωπείο λόγω του ιού; Γιατί ειδικά τώρα δεν αρκεί για την ερμηνεία της συμπεριφοράς τους μια ανάλυση που θα βασίζεται στις ανάγκες τους για διαχείριση  πληθυσμών (μεταξύ άλλων και επικοινωνιακή, όπως ήταν κατά βάση στην ελληνική περίπτωση) και εξισορρόπηση ή προώθηση οικονομικών συμφερόντων και πρέπει να καταφύγουμε σε αόριστες και νεφελώδεις αντιλήψεις περί μιας άνευ προηγουμένου επίδειξης ανθρωπισμού;

Η μόνη στοιχειωδώς λογικοφανής απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα θα ήταν ότι δεν μιλάμε επί της ουσίας για κάποιον ανθρωπισμό, αλλά για κινήσεις που επιβάλλονται από την αντικειμενική πραγματικότητα του ιού. Τα κράτη αναγκάζονται να λάβουν τέτοια μέτρα γιατί αυτά συνιστούν στην πραγματικότητα μέτρα αυτο-συντήρησης, διατήρησης της ίδιας τους της υπόστασης που βρίσκεται σε απειλή. Αυτό όμως θα μπορούσε να ισχύει μόνο στην περίπτωση ενός πραγματικά φονικού ιού (όπως ο Ebola) του οποίου η κυκλοφορία στον πληθυσμό θα απειλούσε με κατάρρευση την ίδια την κοινωνία· κάτι που προφανώς δεν ισχύει για τον κορωνοϊό. Υπάρχει όμως κάτι ακόμα που είναι ανησυχητικό σε αυτή τη γραμμή σκέψης: ένας υπόρρητος βιολογικός αναγωγισμός που προσλαμβάνει την υγεία ως μία μονοσήμαντα καθορισμένη πραγματικότητα, ένα σκληρό υπόστρωμα απρόσβλητο από κοινωνικές διαμεσολαβήσεις. Η υγεία είναι η «βάση» και η ελευθερία το «εποικοδόμημα». Η τόσο αγαπημένη κατά τ’ άλλα διαλεκτική εδώ τίθεται στην άκρη· ο Χέγκελ (με όλες τις περίφημες αναλύσεις του για τη διαλεκτική κυρίου – δούλου) φαντάζει πλέον πολύ μικρός μπροστά στον Ιό τον μονογενή.         

Η υγεία, η ασθένεια και η διαχείρισή τους όμως δεν είναι απλές «αντικειμενικές» πραγματικότητες, αν με τον όρο «αντικειμενικές» υπονοείται ένα τέτοιο βιολογικό υπόστρωμα που υπερκαθορίζει το ο,τιδήποτε μπορεί να ειπωθεί για αυτές. Παρότι έχουν αναμφίβολα και μια απαραμείωτη βιολογική διάσταση, μια ανάλυση που θέτει στο επίκεντρό της τη βιολογία του ιού, αντιμετωπίζοντας τις κοινωνικές και πολιτικές πλευρές του ως απλά παρεπόμενα, καταφέρνει το αντίθετο από αυτό που υποτίθεται ότι επιτυγχάνει: όχι μόνο δεν παρέχει κάποια «αντικειμενική» γνώση, αλλά αποτελεί ιδεολογία σε μια από τις πιο καθαρές μορφές της, αυτή του επιστημονισμού. Οι σημειώσεις που ακολουθούν έχουν τον μάλλον άχαρο ρόλο (και λέμε άχαρο γιατί αφελώς θεωρούσαμε ότι θα έπρεπε να ήταν αυτονόητες, τουλάχιστον σε ορισμένους κύκλους) να φωτίσουν τη διαλεκτική αλληλεπίδραση μεταξύ υγείας και ασθένειας από τη μία πλευρά και κοινωνικών και πολιτικών πρακτικών από την άλλη. Τις έχουμε διατάξει σε τρία παράλληλα επίπεδα, με τον διαχωρισμό αυτόν να εξυπηρετεί κυρίως αναλυτικούς λόγους, χωρίς να υπονοείται ούτε η ύπαρξη στεγανών ανάμεσα σε αυτά ούτε κάποια οντολογική ή γενετική διαβάθμισή τους.

Διαβάστε την συνέχεια στο sarajevomag