Οι κινέζικες μυστικές υπηρεσίες – Ομόκεντροι κύκλοι και "κόκκοι άμμου"

 Γράφει ο Ευθύμιος Τσιλιόπουλος

Οι περισσότεροι δυτικοί αναλυτές πιστεύουν ότι η κινέζικη κατασκοπευτική απειλή είναι σε μεγάλο βαθμό άμορφη, αποτελούμενη από ένα τεράστιο ανθρώπινο δίκτυο που διακινεί πάμπολλα στοιχεία πληροφοριών. Αλλά, διάφορα στοιχεία δείχνουν ότι οι κινέζικες μυστικές υπηρεσίες συνεχίζουν να χρησιμοποιούν και πιο παραδοσιακές μεθόδους συλλογής πληροφοριών και μάλιστα συγκεντρωτικά.

Η φαινομενικά μοναδική προσέγγιση της Κίνας για τη απόκτηση πληροφοριών έχει γίνει γνωστή με διάφορα ονόματα, συμπεριλαμβανομένων των προσεγγίσεων «ανθρώπινο κύμα», «μωσαϊκό» ή «χιλιάδες κόκκοι άμμου». Τελικά, είναι μια άποψη των κινεζικών μεθόδων επιχειρήσεων σε θεμελιώδη αντίθεση με τις κανονικές πρακτικές κατασκοπείας, ή κάτι πιο πολύπλοκο;

Ο ελληνικής καταγωγής ειδικός σε θέματα κινεζικής κατασκοπείας Νίκολας Ευθυμιόπουλος θεωρεί ότι οι Κινέζοι κατάσκοποι είναι διαφορετικοί από εκείνους των περισσοτέρων άλλων πλούσιων και ανεπτυγμένων χωρών όπου η πλειονότητα των κατασκόπων είναι πολύ εκπαιδευμένοι, με ορισμένους να υπηρετούν υπό διπλωματική κάλυψη και άλλοι να λειτουργούν υπό αυτό που οι αμερικανικές υπηρεσίες αποκαλούν Μη Επίσημη Κάλυψη (NOC).

Την θέση του ασπάζονται και πολλοί άλλοι ειδικοί του χώρου. Υπάρχουν τρεις βασικές υποθέσεις σχετικά με αυτήν την προσέγγιση:

• Πρώτον και πιο σημαντικό, είναι ότι οι Κινέζοι αξιωματικοί πληροφοριών δεν βασίζονται στους παραδοσιακούς τρόπους συλλογής πληροφοριών, όπως η πληρωμή ή ο εκβιασμός προσώπων για την απόσπαση μυστικών.
• Δεύτερον, ότι οι μυστικές υπηρεσίες τους βασίζονται στις προσπάθειες Κινέζων της διασποράς στο εξωτερικό και όχι στην προθυμία ξένων πολιτών να προδώσουν τα κράτη τους.
• Και τρίτον, ότι οι κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών παίζουν δευτερεύοντα ρόλο σε σχέση με μεγάλα, άτυπα δίκτυα ερασιτεχνών, που συλλέγουν πληροφορίες ανεξάρτητα από τις οικονομικές, στρατιωτικές και πολιτικές προτεραιότητες του Πεκίνου.

Η άλλη άποψη

Αυτή η πεποίθηση έχει επικριθεί για τις υπερβολικές γενικεύσεις της και για την εσφαλμένη κατεύθυνση των προσπαθειών άλλων κρατών στις αντικατασκοπευτικές δραστηριότητές τους. Οι επικριτές αντίθετα βλέπουν τις κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών ως πλαίσιο «πολλαπλών επαγγελματικών συστημάτων» που λειτουργούν για τη συλλογή πληροφοριών, αναγνώριση και επιτήρηση (ISR) τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της χώρας.

Η πενία πληροφοριών σχετικά με τις μυστικές επιχειρήσεις της Κίνας και τους στόχους τους παραμένει μια πρόκληση, λαμβάνοντας υπόψη τις πολλές διαστάσεις του σύγχρονου πολέμου. Κατά συνέπεια, οι αναλυτές εικοτολογούν για να τις κατανοήσουν καλύτερα και να οριοθετήσουν τις λειτουργίες τους έτσι ώστε να δημιουργήσουν υπολογισμένες προβλέψεις των εξελισσόμενων ρόλων και συμφερόντων τους.

Οι κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν μέχρι στιγμής καταφέρει να αποκρύπτονται από το βλέμμα της παγκόσμιας κοινότητας και να διαδίδουν μια αφήγηση υπέρτατου απορρήτου, χωρίς να ακολουθούν τη γενική πρακτική παροχής ενός μοναδικού αντιπροσωπευτικού ονόματος ή αρκτικόλεξου γι' αυτές τις υπηρεσίες.

Παρά τις αμφισβητούμενες αυτές απόψεις, οι κινεζικές υπηρεσίες φαίνεται να ακολουθούν ουσιαστικά το πρότυπο των συμβατικών υπηρεσιών πληροφοριών με τον υψηλό επαγγελματισμό και τις στερεοτυπικές δραστηριότητες κατασκοπείας. Ο τύπος του αυταρχικού καθεστώτος της Κίνας παρέχει πράγματι στις υπηρεσίες πληροφοριών της μια μοναδική πτυχή, λόγω της επιρροής του κράτους σε όλες σχεδόν τις δραστηριότητες.

Ομόκεντροι κύκλοι

Στην πραγματικότητα μάλλον μιλάμε για δύο ομόκεντρους κύκλους και ίσως ένα εξώτερο πλέγμα. Ο εσωτερικός κύκλος αποτελείται από τις υπηρεσίες πληροφοριών και κρατικές οντότητες, ενώ ο εξωτερικός αποτελείται από αυτό το “νεφέλωμα” άτυπων ερασιτεχνικών δικτύων που αποκαλείται "χιλιάδες κόκκοι άμμου". Οι ινδικές υπηρεσίες που ασχολούνται με την Κίνα θεωρώντας την, βάσιμα, ως την μεγαλύτερη απειλή κατά της χώρας τους, έχουν καταλήξει σε μια πρώτη αναγνώριση των κρατικών υπηρεσιών που ασχολούνται με την συλλογή πληροφοριών και την κατασκοπεία.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αυτές ο εσωτερικός πυρήνας αποτελείται τόσο από πολιτικές όσο και από στρατιωτικές υπηρεσίες. Παρακάτω αναφέρονται κάποιες, αλλά σίγουρα, όχι όλες. Η κυριότερη πολιτική υπηρεσία είναι το Υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας (MSS) με το κέντρο του, τις επαρχιακές διακλαδώσεις και τις πολλές δημοτικές υπηρεσίες του. Το Υπουργείο επικεντρώνεται πρωτίστως στην έρευνα εξωτερικών και εσωτερικών απειλών κατά της ασφάλειας του κράτους ενώ ασκεί κατασκοπεία σε αλλοδαπούς εντός της Κίνας για τη δημιουργία πιθανών προφίλ για μελλοντικές κρούσεις συνεργασιών.

Το Υπουργείο Δημόσιας Ασφάλειας (MPS) έχει εσωτερικά και εξωτερικά βοηθητικά όργανα, αλλά επικεντρώνεται κυρίως στην εγχώρια συλλογή πληροφοριών. Το Τμήμα Ηνωμένου Εργατικού Μετώπου (United Front Work Department) που βρίσκεται υπό την άμεση εποπτεία του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας έχει επίσης μεγάλη ποικιλία λειτουργιών και ασκεί επιρροή τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό της χώρας.

Στις στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (PLA), η κορυφαία μονάδα πληροφοριών είναι η Στρατηγική Δύναμη Υποστήριξης, η οποία είναι υπεύθυνη για τις πληροφορίες, την τεχνική αναγνώριση, τον ηλεκτρονικό πόλεμο, την επίθεση και την άμυνα στον κυβερνοχώρο, καθώς και τον ψυχολογικό πόλεμο. Επίσης επιβλέπει το Γενικό Επιτελείο και το Γενικό Πολιτικό Τμήμα.

Ο εξώτερος κύκλος

Στον εξωτερικό κύκλο υπάρχει μια τεράστια ποικιλία τομέων, από τους οποίους φαίνεται ότι η Κίνα συγκεντρώνει πληροφορίες. Μεταξύ άλλων, αυτά περιλαμβάνονται κρατικά μέσα μαζικής ενημέρωσης όπως το Xinhua και το New China News Agency, στου οποίου το καταστατικό αναφέρεται ρητά αυτή η δραστηριότητα συγκέντρωσης πληροφοριών. Άλλοι οργανισμοί όπως το Γραφείο Υπερπόντιων Κινεζικών Υποθέσεων και το Υπουργείο Παιδείας συμμετέχουν επίσης σε δραστηριότητες συλλογής πληροφοριών, διατηρώντας επαφή με Κινέζους του εξωτερικού.

Το Ινστιτούτο Επιστημονικών και Τεχνικών Πληροφοριών της Κίνας διατηρεί ένα επίσημο σύστημα συλλογής ξένων τεχνολογικών δημοσιεύσεων για την εξομάλυνση της διάδοσης των γνώσεων στην Κίνα. Είναι ενδιαφέρον ότι έχει αναφερθεί πως το κινεζικό κράτος έχει δημιουργήσει κίνητρα με σκοπό να ωθήσει τις κινεζικές επιχειρήσεις να πραγματοποιήσουν οικονομική κατασκοπεία σε ξένες χώρες.

Αυτή η στρατηγική κινητοποίηση των κινεζικών υπηρεσιών που δεν προορίζονταν αρχικά, τουλάχιστον επίσημα, για την συλλογή πληροφοριών, θεσμοθετήθηκε από τον Εθνικό Νόμο Πληροφοριών που θεσπίστηκε το 2017, του οποίου τα άρθρα 7 και 14 ορίζουν ρητά ότι οι κινεζικές οργανώσεις και οι πολίτες πρέπει υποχρεωτικά να υποστηρίζουν την κρατική προσπάθεια συλλογής πληροφοριών όποτε απαιτείται.

Ο νόμος αυτός υπήρξε το κύριο επιχείρημα δυτικών κρατών για να αποκλείσουν τον κινεζικό γίγαντα τηλεπικοινωνιών Huawei. Οι ΗΠΑ έχουν συλλάβει και καταδικάσει αρκετούς Κινέζους κατασκόπους που είχαν κινητοποιηθεί μέσω του LinkedIn, μιας διαδικτυακής επαγγελματικής πλατφόρμας δικτύωσης που παρέχεται από τη Microsoft.

Πέραν των ομόκεντρων κύκλων

Δίπλα στο αποκαλούμενο «μεγάλο τείχος προστασίας» (λογοκρίνει δεδομένα που εισέρχονται στην Κίνα), υπάρχει ένα νέο σύστημα που ονομάζεται «μεγάλο κανόνι». Αυτό διοχετεύει στρατηγικά μια εκροή δεδομένων από την Κίνα σε στοχευμένες τοποθεσίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επιθέσεις κακόβουλου λογισμικού και  για επιθέσεις σε υπηρεσίες.

Το 2019 αυστραλιανά ΜΜΕ ανέφεραν ότι το πολιτικό σύστημα της Αυστραλίας υπέστη επίθεση από το κινεζικό κράτος. Οι Κινέζοι προσέφεραν χρηματική βοήθεια σε Αυστραλό για να εκλεγεί στο Κοινοβούλιο. Ο συγκεκριμένος στη συνέχεια βρέθηκε νεκρός. Δύο πρόσφατα επεισόδια, στο Νέο Δελχί και τις Βρυξέλλες, υπογραμμίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο τα κινέζικα κρατικά ΜΜΕ για κατασκοπεία και επιρροή.

Τα παραδείγματα της Ινδίας και του Βελγίου έρχονται σε μια εποχή αυξανόμενου παγκόσμιου ελέγχου των κινεζικών ΜΜΕ και των κρυφών δραστηριοτήτων τους, καθώς και των προσπαθειών ενάντια στην αυξανόμενη χρήση πολιτικών ομάδων ανά τον κόσμο που έχουν σχέσεις με το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα για να προωθήσει τις πολιτικές του σκοπιμότητες.

“Κι αν είναι τρέλα έχει τη μέθοδό της”

“Κι αν είναι τρέλα έχει τη μέθοδό της” λέει ο Πολώνιος στο έργο του Σαίξπηρ, Άμλετ. Ο πυρήνας των κρατικών υπηρεσιών παραμένει στο τιμόνι των δραστηριοτήτων συλλογής πληροφοριών. Ωστόσο, η ικανότητα των βασικών συστημάτων να κινητοποιήσουν την περιφερειακή υποστήριξη παραμένει μια επίφοβη πραγματικότητα για τις ανοιχτές δημοκρατικές κοινωνίες.

Αυτές οι ενέργειες προέρχονται από το αυταρχικό θεσμικό πλαίσιο της Κίνας, καθώς η ικανότητα που χτίστηκε σταδιακά από τη δεκαετία του 1970 δεν εξασθένισε με τον “εκμοντερνισμό” του καθεστώτος. Η ικανότητα της Κίνας να χαλιναγωγεί τα όργανα που διαθέτει για την συλλογή πληροφοριών έχει ενισχυθεί πρόσφατα. Τα δυτικά κράτη επαναξιολογούν τις σχέσεις τους με την Κίνα, θεωρώντας ότι η έλλειψη αμοιβαιότητας προσέδωσε στο Πεκίνο πλεονεκτήματα.

Η αυταρχική κουλτούρα της Κίνας έχει δημιουργήσει μια αρχιτεκτονική συγκέντρωσης πληροφοριών που δεν μοιάζει με οποιαδήποτε άλλη. Η έλλειψη ισότιμων όρων ανταγωνισμού είναι ανησυχητική προοπτική για τους αντιπάλους της. Περιγραφές της Κίνας ως κράτους «απόλυτης εποπτείας» αποδεικνύονται ακριβείς. Για τις φιλελεύθερες, ανοιχτές κοινωνίες είναι ανάγκη να κατανοήσουν το σύστημα συλλογής πληροφοριών της Κίνας, ώστε να υιοθετηθούν αντίμετρα.

από slpress