Πως έγινε η Αγία Σοφία μουσείο – Ο ρόλος του Αμερικανού Whittermore

Γράφει ο Βασίλης Κολλάρος

Η άλωση της Πόλης από τους Οθωμανούς, το 1453, αποτέλεσε την αφετηρία της μετατροπής της Αγιάς Σοφιάς σε ισλαμικό τέμενος. Για σχεδόν 500 χρόνια λειτούργησε ως τόπος λατρείας των μουσουλμάνων πριν μετατραπεί, το 1934, σε μουσείο. Τι ήταν, όμως, αυτό που ώθησε τον Μουσταφά Κεμάλ να δώσει τη συγκατάθεσή του για τη μετατροπή αυτή;

Έχει, λοιπόν, ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δει κανείς το παρασκήνιο και το ιδεολογικό υπόβαθρο της απόφασης του τελευταίου Γαζή της οθωμανικής ιστορίας να μετατρέψει την Αγιά Σοφιά σε μουσείο.

Με βάση ορισμένους μελετητές της ιστορίας του δημιουργήματος του Ιουστινιανού, το Αμερικανικό Βυζαντινό Ινστιτούτο, και συγκεκριμένα ο ιδρυτής και διευθυντής του, Αμερικανός αρχαιολόγος Τόμας Γουίτμορ (Thomas Whittemore, 1871-1950) διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη μετατροπή της Αγιάς Σοφιάς σε μουσείο. Ο Γουίτμορ διατηρούσε άριστες σχέσεις, σε προσωπικό επίπεδο, με τον Κεμάλ, ενώ διέθετε ένα ισχυρό δίκτυο γνωριμιών στην αμερικανική κοινωνία, κυρίως πρόσωπα από τον χώρο της πολιτικής και της οικονομίας (βλ. Οικογένεια Ροκφέλερ).

Εξάλλου, ορισμένοι από αυτούς, είχαν χρηματοδοτήσει την ίδρυση του εν λόγω ινστιτούτου, ενώ έτρεφαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα χριστιανικά μνημεία. Ένας ακόμη λόγος που ώθησε τον Κεμάλ να επιτρέψει εργασίες ήταν το γεγονός ότι  το κτιριακό συγκρότημα της Αγιάς Σοφιάς, μέσα της δεκαετίας του 1930, βρισκόταν σε άσχημη κατάσταση. Ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα, περίοδος των μεταρρυθμίσεων του Τανζιμάτ, είχαν ξεκινήσει ορισμένες, μη ουσιώδεις, εργασίες συντήρησης πέριξ του κυρίως κτιριακού συγκροτήματος.

Το εσωτερικό, ωστόσο, είχε μείνει ανέγγιχτο για μεγάλο χρονικό διάστημα, με τα χριστιανικά ψηφιδωτά να παραμένουν καλυμμένα με γύψο, καθώς στο Ισλάμ απαγορεύονται οι απεικονίσεις. Εν τέλει, το 1931, το Αμερικανικό Βυζαντινό Ινστιτούτο έλαβε άδεια από την τουρκική κυβέρνηση να προχωρήσει στην αποκατάσταση και συντήρηση των ψηφιδωτών της Αγιάς Σοφιάς.

Οι τουρκικές σκοπιμότητες – Όλα είναι τούρκικα

Η συγκατάνευση του Κεμάλ για τη μετατροπή της Αγιάς Σοφιάς σε μουσείο, εντασσόταν σε μια γενικότερη πολιτική προβολής της πρώτης Τουρκικής Δημοκρατίας, ως κράτος με αυστηρά κοσμική φυσιογνωμία, απαλλαγμένο από το οθωμανική κληρονομία και τους θρησκευτικούς διαχωρισμούς του παρελθόντος.

Διαβάστε την συνέχεια στο slpress