Τουλίπα: η πρώτη οικονομική φούσκα στην ανθρωπότητα! ! !

Πολύ πριν το κρατικό χρέος, τα CDS και τα υπόλοιπα παράγωγα υπήρχε η "Semper Augustus". Μια τουλίπα απαράμιλλης ομορφιάς, της οποίας τα βαθιά μπλε πέταλα που διακοσμούνταν από άσπρες φλόγες στην κορυφή, προκάλεσε τρέλα στους κατοίκους της Ολλανδίας τη δεκαετία του 1630.

Η πρώτη τουλίπα θεωρείται ότι έφτασε στη Δύση στα μέσα του 16ου αιώνα, πιθανότατα από τον πρόξενο της Βιέννης στην Κωνσταντινούπολη, Ogier Ghislain de Busbecq, ο οποίος το 1551 παρατήρησε το άγνωστο, εντυπωσιακό αυτό φυτό στο Εντιρνέ της Τουρκίας και έστειλε τους βολβούς του στη Βιέννη. Όταν μερικά χρόνια αργότερα ο Busbecq δίνει βολβούς στον Κάρολο Κλούσιο, σημαντικό βοτανικό της εποχής, αυτός καλλιεργεί τις τουλίπες στο Βοτανικό Κήπο της ιστορικής Ολλανδικής πόλης Λάιντεν και διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στη διάδοση της τουλίπας στην Ολλανδία και στην Ευρώπη. Άρχισε να καλλιεργείται συστηματικά γύρω στο 1593. Σιγά σιγά εξελίχθηκε σε είδος πολυτελείας και η τιμή του ανέβηκε.

Οι τουλίπες καλλιεργούνται από βολβούς, οι οποίοι μπορεί να προέρχονται είτε από σπόρους είτε από αποστήματα άλλων βολβών. Οι σπόροι εξελίσσονται σε ανθοφόρο βολβό σε 7-12 έτη ενώ ένα απόστημα μπορεί να αναπτυχθεί σε 1-3 έτη. Οι τουλίπες ανθίζουν την περίοδο Απριλίου – Μαΐου μια μία εβδομάδα. Οι βολβοί μπορούν να ξεριζωθούν και να μεταφυτευτούν μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου, γεγονός που περιορίζει την αγοραπωλησία βολβών σε τρεις μήνες το χρόνο. Κατά την υπόλοιπη περίοδο του χρόνου, έμποροι υπέγραφαν συμφωνητικά, παρουσία συμβολαιογράφου για την αγοραπωλησία βολβών στο τέλος της σεζόν. Στην πράξη αυτή ήταν η πρώτη συστηματική εμφάνιση συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (futures). Οι Ολλανδοί λοιπόν, οι οποίοι ανέπτυξαν πολλές από τις πρακτικές της σύγχρονης χρηματοοικονομικής, δημιούργησαν μια οργανωμένη αγορά για ανθεκτικούς βολβούς τουλίπας. Τα συμβόλαια διαπραγματεύονταν κυρίως σε αίθουσες πανδοχείων, παρουσία ουδέτερων μερών από οργανωμένες ομάδες που ονομάζονταν κολέγια. Η διαπραγμάτευση αυτή είχε πολλά από τα χαρακτηριστικά μιας σύγχρονης χρηματοοικονομικής συναλλαγής, συγκεκριμένο χρόνο δυνατότητας συναλλαγής, τρόπο, τυποποιημένα έγγραφα, προμήθεια που πληρωνόταν σε μεσάζοντα κλπ.

Ως το 1610 ένας και μοναδικός βολβός κάποιας νέας ποικιλίας τουλίπας (υπάρχουν 160 ποικιλίες) ήταν αρκετός για να προικίσει μια νύφη. Βολβοί λέγεται ότι ανταλλάχθηκαν με άμαξες, ακόμη και με μια ολόκληρη ανθηρή ζυθοποιία. Η μανία ((tulpomanie στα Ολλανδικά) κορυφώθηκε στην Ολλανδία το διάστημα 1633-1637. Ως τότε το χρηματιστήριο του Αμστερνταμ, που είχε ιδρυθεί στις αρχές του αιώνα και ήταν το πρώτο στην Ευρώπη, συγκέντρωνε σοβαρούς επενδυτές. Δεν άργησε όμως να γίνει ο χώρος στον οποίο σημειώθηκε η πρώτη μεγάλη έκρηξη κερδοσκοπίας στην ιστορία. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα του 1636-37 οι τιμές της τουλίπας ανέβηκαν με ιλιγγιώδη ρυθμό, πράγμα που είχε σαν αποτέλεσμα την είσοδο στην αγορά κερδοσκόπων που δεν είχαν σκοπό να αγοράσουν πραγματικούς βολβούς, αλλά μόνο να τους μεταπωλήσουν για να αποκομίσουν κέρδος. Η κερδοσκοπία έφτασε στα ύψη με κάποιους βολβούς να αλλάζουν χέρια, στα χαρτιά πάντα, μέχρι και δέκα φορές τη μέρα.

Σπίτια, κτήματα και επιχειρήσεις πουλήθηκαν ή υποθηκεύτηκαν προκειμένου οι ιδιοκτήτες τους να εξοικονομήσουν χρήματα για να αγοράσουν βολβούς οι οποίοι μπορούσαν εύκολα να καλλιεργηθούν και να προσφέρουν ακόμη περισσότερους πολύτιμους βολβούς. Οι βολβοί αγοράζονταν και πωλούνταν αμέσως σε ακριβότερη τιμή, ξανά και ξανά, χωρίς καν να έχουν ξεμυτίσει από το χώμα. Το χρηματιστήριο του Άμστερνταμ δημιούργησε ειδικούς χώρους για την αγοραπωλησία τουλίπας και σύντομα το μιμήθηκαν και άλλες ολλανδικές πόλεις. Όλοι συμμετείχαν στην τουλιπομανία: καλλιτέχνες, αγρότες, ευγενείς, υπηρέτες και καπνοδοχοκαθαριστές. Το 1636 ένας βολβός τουλίπας κόστιζε ως και 460 πρόβατα ή περίπου ένα σπίτι!!! Το αναπόφευκτο κραχ σημειώθηκε το Φεβρουάριο του 1637, όταν εκφράστηκαν οι πρώτες αμφιβολίες για το αν η τιμή των βολβών θα συνέχιζε να αυξάνεται. Σχεδόν μέσα σε μια νύχτα η τιμή τους κατέρρευσε, γιατί ξαφνικά όλοι ήθελαν να πουλήσουν και κανείς να αγοράσει. Πολλές ολλανδικές οικογένειες καταστράφηκαν και η οικονομία της χώρας εισήλθε σε περίοδο ύφεσης…

Αυτό βέβαια δεν ήταν ένα «καλό» μάθημα για τις επόμενες γενιές… Η κρίση της τουλίπας αποτελεί δίδαγμα για το γεγονός ότι στην οικονομία μπορεί εύκολα να ισχύσει ο κανόνας του μεγαλύτερου ηλιθίου. Ένας επενδυτής προβαίνει σε μια επένδυση γνωρίζοντας ότι το αντικείμενο που αποκτά είναι υπερτιμημένο με την ελπίδα να βρεθεί κάποιος περισσότερο ηλίθιος από αυτόν που θα αγοράσει σε μεγαλύτερη τιμή. Δημιουργείται λοιπόν μια «φούσκα», μια κατάσταση στην οποία για ένα μικρό χρονικό διάστημα οι τιμές ενός αγαθού διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα κυρίως λόγω του ενθουσιασμού των επενδυτών και όχι λόγω της υψηλής αξίας του εμπορεύσιμου αγαθού.

Κάποια στιγμή όμως οι αγοραστές απλώς στερεύουν …

Πηγές, Πληροφορίες, Άρθρα